భగవద్గీత · Daivasura Sampad Vibhaga Yogaఅధ్యాయం 16, శ్లోకం 4 (16.4)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
దమ్భో దర్పోఽభిమానశ్చ క్రోధః పారుష్యమేవ చ
అజ్ఞానం చాభిజాతస్య పార్థ సమ్పదమాసురీమ్
॥ 16.4 ॥
dambho darpo'bhimānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca
ajñānaṃ cābhijātasya pārtha sampadamāsurīm
అనువాదం
"ఓ పార్థా, దంభం, దర్పం, అభిమానం, క్రోధం, కాఠిన్యం, అజ్ఞానం — ఇవి ఆసురీ సంపదతో పుట్టినవాడి లక్షణాలు."
భావార్థం
శంకరాచార్యులు. dambhaḥ dharmadhvajitvam — ధర్మపు జెండా ఎగురవేయడం (ఆడంబరం); darpaḥ vidyādhanasvajanādinimittaḥ utsekaḥ — విద్య, ధనం, తనవాళ్ళ వల్ల కలిగే గర్వం; పారుష్యానికి ఉదాహరణ: kāṇam cakṣuṣmān virūpam rūpavān hīnābhijanam uttamābhijanaḥ — కళ్ళున్నవాడు ఒంటికంటివాణ్ణి, అందగాడు కురూపిని, "ఉన్నత కులం" వాడు "తక్కువ కులం" వాణ్ణి ఎత్తిపొడవడం.
ఆచార్య రామానుజులు. dambhaḥ dhārmikatvakhyāpanāya dharmānuṣṭhānam — ధార్మికుడిగా కనిపించడానికి ధర్మం ఆచరించడం; asurā bhagavadājñātivṛttiśīlāḥ — అసురులు = భగవంతుని ఆజ్ఞను అతిక్రమించే స్వభావం గలవారు.
శ్రీధర స్వామి. āsurīm ity upalakṣaṇam — "ఆసురీ" అనేది ఉపలక్షణం (రాక్షసీ కూడా ఇందులోనే); దంభం = dharmadhvajitvam; దర్పం = dhanavidyādinimittaś cittasyotsekaḥ.
మధుసూదన సరస్వతి. అతిమానం గురించి శతపథ బ్రాహ్మణంలోని కథ: tato 'surā atimānenaiva … parābabhūvuḥ — అసురులు అతిమానం వల్లనే ఓడిపోయారు; tasmān nātimanyeta parābhavasya hy etan mukham — అందువల్ల అతిమానం చేయకూడదు, ఇది ఓటమికి ముఖద్వారం. దర్పం = mahadavadhīraṇāhetuḥ — పెద్దలను అనాదరించేలా చేసే గర్వం.
AI-assisted draft translation — under review.