भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 41 (2.41)

एक बुद्धी विरुद्ध अनंत बुद्धी. Vyavasāyātmikā buddhi — निश्चित, एका दिशेने केंद्रित बुद्धी. तिच्या उलट — bahu-śākhā — झाडाप्रमाणे असंख्य फांद्यांत पसरलेली, विखुरलेली बुद्धी. शंकराचार्य: योग्य प्रमाणातून उत्पन्न झालेली एक निश्चित बुद्धी, विपरीत बुद्धींच्या फांद्या तोडून टाकते; विपरीत बुद्धींच्या अनंत भेदांमुळेच संसार अनंत आणि विस्तृत होतो, आणि विवेकबुद्धीने ते भेद शांत झाल्यावर संसारही शांत होतो.

रामानुजांचा विशेष अर्थ: मोक्ष इच्छिणाऱ्याच्या कर्मात बुद्धी vyavasāyātmikā असते, कारण ती आत्म्याच्या यथार्थ स्वरूपाच्या निश्चयावर आधारित असते. काम्य कर्मांत (फळासाठी केलेल्या) बुद्धी अव्यवसायात्मक असते — कारण तेथे फक्त "शरीराहून वेगळा आत्मा आहे" एवढेच पुरेसे असते, आत्म्याच्या स्वरूपाचा निश्चय नव्हे; आणि स्वर्ग इत्यादी फळांच्या इच्छेमुळे ती बुद्धी अनेक फांद्यांत विभागली जाते.

आजचा अर्थ. जेव्हा आपले मन एकाच वेळी शंभर इच्छांत विखुरलेले असते — हेही हवे, तेही, याची भीती, त्याची चिंता — तेव्हा आपण कुठेच पोहोचत नाही. एक स्पष्ट, निश्चित दिशा बुद्धीला शक्ती देते.