भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 42 (2.42)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः
॥ 2.42 ॥
yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ
vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ
अनुवाद
"हे पार्था! जे अविवेकी लोक वेदांच्या (फलविषयक) वचनांतच रमलेले असतात आणि म्हणतात की 'याशिवाय दुसरे काहीच नाही', ते फुलांसारखी सुंदर दिसणारी वाणी बोलतात…" (वाक्य 2.43–2.44 मध्ये पुढे चालू)
भावार्थ
"Puṣpitā vāk" — फुलांसारखी वाणी. फुले सुंदर असतात, पण फळ नसतात. रामानुज: puṣpa-mātra-phalām, āpāta-ramaṇīyām — जिचे फळ केवळ फूल आहे, जी वरवरच सुंदर आहे. शंकराचार्य: puṣpita iva vṛkṣaḥ śobhamānām — फुलांनी बहरलेल्या झाडासारखी शोभणारी, ऐकायला रमणीय.
"Veda-vāda-ratāḥ" — वेदांच्या वादांत रत. हा शब्द जपून समजणे आवश्यक आहे. गीता वेदांची निंदा करत नाही — टीकाकार स्पष्ट करतात की येथे त्या लोकांविषयी बोलले आहे जे वेदांतील स्वर्ग इत्यादी फळे सांगणाऱ्या वाक्यांत (अर्थवाद, फलश्रुती) आसक्त आहेत. रामानुज: vedeṣu ye svargādi-phala-vādāḥ teṣu saktāḥ. शंकराचार्य: bahu-arthavāda-phala-sādhana-prakāśakeṣu veda-vākyeṣu ratāḥ.
"Nānyad astīti vādinaḥ" — "याशिवाय काही नाही". समस्या केवळ भोगाची किंवा स्वर्गाची इच्छा नाही — तर हे मानणे की याच्या पलीकडे काही नाहीच. हे बुद्धीला संकुचित करते.
AI-assisted draft translation — under review.