भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 47 (2.47)

चार सूत्रे, एक श्लोक. हा श्लोक चार गोष्टी सांगतो:

1. Karmaṇy evādhikāras te — तुझा अधिकार कर्मावर आहे.
2. Mā phaleṣu kadācana — फळावर कधीच नाही.
3. Mā karma-phala-hetur bhūḥ — फळाला कर्माचे प्रेरक बनवू नकोस.
4. Mā te saṅgo 'stv akarmaṇi — पण कर्म सोडण्यातही आसक्ती ठेवू नकोस.

"Adhikāra" — अधिकाराचा अर्थ. अधिकार म्हणजे — तुझे क्षेत्र, तुझी जबाबदारी, जिथे तुझे नियंत्रण आहे. कर्म तुझ्या हातात आहे; फळ अनेक कारणांवर अवलंबून असते (देश, काळ, इतर लोक, प्रकृती). म्हणून फळावर "अधिकार" गाजवणे — व्यर्थ चिंता आणि आसक्ती.

सर्वांत महत्त्वाचा — चौथा भाग. लोक अनेकदा श्लोकाचा पहिला अर्धा भाग लक्षात ठेवतात आणि शेवटचा भाग विसरतात: mā te saṅgo 'stv akarmaṇi — "कर्म न करण्यात आसक्ती ठेवू नकोस". शंकराचार्य: जर फळ नको असेल, तर "दुःखरूप कर्म का करू?" — अशा अकर्मात (कर्म न करण्यात) प्रीती ठेवू नकोस. हे थेट अर्जुनासाठी आहे: तो म्हणाला होता "फळ (राज्य) नको, म्हणून युद्ध करणार नाही" (1.32). कृष्ण म्हणतात: फळाची इच्छा सोड — कर्म नव्हे.

तीन टीका, तीन भर:

• शंकराचार्य: "कर्मावरच अधिकार — ज्ञाननिष्ठेवर नव्हे" (म्हणजे अर्जुनासारख्या व्यक्तीसाठी, सध्या कर्मयोग). फळाची तृष्णा कोणत्याही अवस्थेत असू नये; फलतृष्णेने केलेले कर्म जन्माचे (पुनर्जन्माचे) कारण बनते.
• रामानुज: मुमुक्षूचा अधिकार केवळ कर्मावर आहे, फळांवर नाही — कारण फलसहित कर्म बंधन आहे, आणि फलरहित, भगवंताच्या आराधनारूप कर्म मोक्षाचे कारण. त्याचबरोबर — स्वतःला कर्ताही मानू नकोस; कर्तेपण गुणांच्या आणि शेवटी सर्वेश्वराच्या अधीन आहे.
• मध्व: "Te" (तुझा) हे उपलक्षण आहे — तुझ्यासारख्या ज्ञान्यालाही फलकामनेने कर्म कर्तव्य नाही, तर इतरांचे काय? म्हणजे हे सूत्र सर्वांसाठी आहे.