ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 47 (2.47)

ଚାରି ସୂତ୍ର, ଗୋଟିଏ ଶ୍ଳୋକ. ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଚାରିଟି କଥା କହେ:

1. Karmaṇy evādhikāras te — ତୁମର ଅଧିକାର କର୍ମରେ।
2. Mā phaleṣu kadācana — ଫଳରେ କେବେ ନୁହେଁ।
3. Mā karma-phala-hetur bhūḥ — ଫଳକୁ କର୍ମର ପ୍ରେରକ କର ନାହିଁ।
4. Mā te saṅgo 'stv akarmaṇi — କିନ୍ତୁ କର୍ମ ଛାଡ଼ିବାରେ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ରଖ ନାହିଁ।

"Adhikāra" — ଅଧିକାରର ଅର୍ଥ. ଅଧିକାରର ଅର୍ଥ — ତୁମ କ୍ଷେତ୍ର, ତୁମ ଦାୟିତ୍ୱ, ଯେଉଁଠି ତୁମର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅଛି। କର୍ମ ତୁମ ହାତରେ; ଫଳ ଅନେକ କାରଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ (ସ୍ଥାନ, କାଳ, ଅନ୍ୟ ଲୋକ, ପ୍ରକୃତି)। ତେଣୁ ଫଳ ଉପରେ "ଅଧିକାର" ଜାହିର କରିବା — ବୃଥା ଚିନ୍ତା ଓ ଆସକ୍ତି।

ସବୁଠାରୁ ଜରୁରୀ — ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶ. ଲୋକେ ପ୍ରାୟତଃ ଶ୍ଳୋକର ପ୍ରଥମ ଅଧା ମନେ ରଖନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷ ଅଂଶ ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି: mā te saṅgo 'stv akarmaṇi — "କର୍ମ ନ କରିବାରେ ଆସକ୍ତି ରଖ ନାହିଁ"। ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: ଯଦି ଫଳ ଦରକାର ନାହିଁ, ତେବେ "ଦୁଃଖରୂପ କର୍ମ କାହିଁକି କରିବି?" — ଏପରି ଅକର୍ମ (କର୍ମ ନ କରିବା)ରେ ପ୍ରୀତି ରଖ ନାହିଁ। ଏହା ସିଧା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଇଁ: ସେ କହିଥିଲେ "ଫଳ (ରାଜ୍ୟ) ଦରକାର ନାହିଁ, ତେଣୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ" (1.32)। କୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି: ଫଳର ଇଚ୍ଛା ଛାଡ଼ — କର୍ମ ନୁହେଁ।

ତିନି ଟୀକା, ତିନି ଗୁରୁତ୍ୱ:

• ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: "କର୍ମରେ ହିଁ ଅଧିକାର — ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠାରେ ନୁହେଁ" (ଅର୍ଥାତ୍ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପରି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ, ଏବେ କର୍ମଯୋଗ)। ଫଳର ତୃଷ୍ଣା କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ନ ରହୁ; ଫଳତୃଷ୍ଣାରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଜନ୍ମ (ପୁନର୍ଜନ୍ମ)ର କାରଣ ହୁଏ।
• ରାମାନୁଜ: ମୁମୁକ୍ଷୁଙ୍କ ଅଧିକାର କେବଳ କର୍ମରେ, ଫଳରେ ନୁହେଁ — କାରଣ ଫଳସହିତ କର୍ମ ବନ୍ଧନ, ଏବଂ ଫଳରହିତ, ଭଗବାନଙ୍କ ଆରାଧନା ରୂପ କର୍ମ ମୋକ୍ଷର କାରଣ। ସାଙ୍ଗକୁ — ନିଜକୁ କର୍ତ୍ତା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ମାନ ନାହିଁ; କର୍ତ୍ତାପଣ ଗୁଣ ଓ ଶେଷରେ ସର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅଧୀନ।
• ମଧ୍ୱ: "Te" (ତୁମର) ଉପଲକ୍ଷଣ — ତୁମ ପରି ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଫଳକାମନାରେ କର୍ମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କ'ଣ? ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ସୂତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ।