भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 57 (2.57)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत् तत् प्राप्य शुभाशुभम्
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता
॥ 2.57 ॥
yaḥ sarvatrānabhisnehastat tat prāpya śubhāśubham
nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā
अनुवाद
"जो सर्वत्र चिकटण्यापासून (अतिशय आसक्तीपासून) रहित आहे, आणि जे काही चांगले किंवा वाईट मिळेल, त्याने ना हुरळून जातो, ना त्याचा द्वेष करतो — त्याची प्रज्ञा स्थिर आहे."
भावार्थ
"Abhinandati" आणि "dveṣṭi". शंकराचार्य: शुभ मिळाल्यावर na tuṣyati na hṛṣyati — ना संतोषाने फुगतो, ना हर्षाने उड्या मारतो; अशुभ मिळाल्यावर द्वेष करत नाही. म्हणजे हर्ष आणि विषाद दोन्हींपासून मुक्त.
"Sarvatra" — किती खोल? शंकराचार्य म्हणतात — deha-jīvitādiṣv api — स्वतःच्या शरीरात आणि जीवनातसुद्धा चिकटणे नाही. रामानुज: priyeṣu anabhisnehaḥ udāsīnaḥ — प्रिय वस्तूंविषयीही उदासीन (येथे अर्थ — बंधनापासून मुक्त).
रामानुज — तिसरी पायरी: प्रियाची प्राप्ती-वियोग अशा शुभ-अशुभात अभिनंदन आणि द्वेष यांपासून रहित — so 'pi sthita-prajñaḥ — तोही स्थितप्रज्ञ आहे.
AI-assisted draft translation — under review.