भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 7 (2.7)
मूळ संस्कृत · अर्जुनः
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः
पृच्छामि त्वां धर्मसम्मूढचेताः
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्
॥ 2.7 ॥
kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ
pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ
yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme
śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam
अनुवाद
"दीनतेच्या दोषाने माझा स्वभाव दबला गेला आहे, आणि धर्माच्या बाबतीत माझे मन गोंधळले आहे — म्हणून मी आपल्याला विचारतो: माझ्यासाठी जे निश्चितपणे कल्याणकारी असेल, ते मला सांगा. मी आपला शिष्य आहे; आपल्याला शरण आलेल्या मला शिकवा."
भावार्थ
मित्रापासून गुरूपर्यंत. आतापर्यंत कृष्ण आणि अर्जुन मित्र होते, नातेवाईक होते — कृष्ण सारथी होते. या श्लोकात अर्जुन नाते बदलतो: śiṣyas te 'ham — "मी आपला शिष्य आहे." Tvāṃ prapannam — "आपल्याला शरण आलो." श्रीधर: śāsanārhaḥ — "शिक्षण देण्यायोग्य शिष्य"; prapannam = śaraṇāgatam.
तीन कबुल्या. अर्जुन तीन गोष्टी कबूल करतो:
- Kārpaṇya-doṣopahata-svabhāvaḥ — "माझा स्वभाव (शौर्य) दीनता आणि दोष यांनी दबला गेला आहे." म्हणजे अर्जुन मान्य करतो की त्याची अवस्था ठीक नाही.
- Dharma-sammūḍha-cetāḥ — "धर्माविषयी माझे मन गोंधळले आहे." श्रीधर: "युद्ध सोडून भिक्षा मागणे हा क्षत्रियाचा धर्म आहे की अधर्म — मी संशयात आहे."
- Śiṣyas te 'ham — "मी शिष्य आहे."
प्रश्नाचे बदललेले रूप. आधी अर्जुन उत्तर देत होता ("मी लढणार नाही"). आता प्रश्न विचारत आहे — आणि तोही "काय करू?" असा नव्हे, तर "yac chreyaḥ syān niścitam" — "माझ्यासाठी निश्चित श्रेय काय आहे?" 1.31 मध्ये तो म्हणाला होता "श्रेय दिसत नाही"; आता ते श्रेय तो कृष्णाला विचारतो.
रामानुजांचे चित्र. रामानुज म्हणतात: अर्जुन atimātra-kṛpaṇa (अत्यंत दीन) होऊन भगवंताच्या चरणकमलांजवळ पोहोचला.
AI-assisted draft translation — under review.