भगवद्गीता · Sankhya Yogaअध्याय 2, श्लोक 6 (2.6)
मूळ संस्कृत · अर्जुनः
न चैतद् विद्मः कतरन्नो गरीयो
यद् वा जयेम यदि वा नो जयेयुः
यानेव हत्वा न जिजीविषामः
तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः
॥ 2.6 ॥
na caitad vidmaḥ kataranno garīyo
yad vā jayema yadi vā no jayeyuḥ
yāneva hatvā na jijīviṣāmaḥ
te'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ
अनुवाद
"आणि आम्हाला हेही कळत नाही की आमच्यासाठी काय बरे आहे — आम्ही त्यांना जिंकावे, की त्यांनी आम्हाला जिंकावे. ज्यांना मारून आम्हाला जगावेसेही वाटणार नाही, तेच धृतराष्ट्राचे पुत्र आमच्यासमोर उभे आहेत."
भावार्थ
निश्चयापासून संशयापर्यंत. पहिल्या अध्यायात अर्जुन निश्चित होता — "मी लढणार नाही" (1.35, 1.46). 2.4–2.5 मध्येही युक्तिवाद होते. पण येथे पहिल्यांदाच अर्जुन म्हणतो: na caitad vidmaḥ — "आम्हाला कळत नाही." हे एक मोठे वळण आहे. जी व्यक्ती निश्चित असते, ती शिकण्यासाठी खुली नसते. जी कबूल करते "मला माहीत नाही", तीच शिष्य बनू शकते.
दोन अनिश्चितता. श्रीधर दोन स्तरांवर अर्जुनाचा गोंधळ सांगतात: (1) आमचा विजय होईल की पराजय — हेही माहीत नाही; (2) आणि जरी जिंकलो, तरी फळाच्या दृष्टीने तो पराजयच आहे — कारण ज्यांना मारून जगावेसे वाटत नाही, तेच समोर आहेत.
"Na jijīviṣāmaḥ" — जगण्याची इच्छाही नाही. 1.32 मधील "जगून काय?" याचा प्रतिध्वनी. अर्जुनासाठी विजय आणि पराजय दोन्ही दुःखच आहेत — हेच खरे द्वंद्व आहे.
AI-assisted draft translation — under review.