भगवद्गीता · Karma Yogaअध्याय 3, श्लोक 13 (3.13)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः
भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात्
॥ 3.13 ॥
yajñaśiṣṭāśinaḥ santo mucyante sarvakilbiṣaiḥ
bhuñjate te tvaghaṃ pāpā ye pacantyātmakāraṇāt
अनुवाद
"यज्ञातून उरलेले (प्रसाद) खाणारे सज्जन सर्व पापांपासून मुक्त होतात; पण जे पापी फक्त स्वतःसाठी शिजवतात, ते पापच खातात."
भावार्थ
प्रसादाचा सिद्धांत. आधी अर्पण, मग ग्रहण. भोजन तेच, भाव वेगळा — आणि परिणामही वेगळा.
शंकराचार्य — "pañca-sūnā". देवयज्ञ आदी करून त्याचा शेष — amṛtākhyam (अमृत नावाचा) — खाणारे सर्व पापांपासून मुक्त होतात: cullyādi-pañca-sūnā-kṛtaiḥ — चूल आदी "पाच हिंसास्थानां"मुळे होणाऱ्या पापांपासून, आणि नकळत घडलेल्या हिंसेपासून. (परंपरेनुसार गृहस्थाच्या घरातील पाच कामांत — चूल, जाते, झाडू, उखळ-मुसळ, पाण्याचा घडा — नकळत होणाऱ्या सूक्ष्म हिंसेला "pañca-sūnā" म्हटले आहे.) जे ātmambharayaḥ — फक्त आपले पोट भरणारे — स्वतःसाठी शिजवतात, ते पाप खातात.
आचार्य रामानुज: इंद्र आदींच्या रूपात स्थित परमपुरुषाच्या आराधनेसाठी द्रव्य घेऊन, शिजवून, त्यांची आराधना करून, शेषाने शरीर चालवणारे anādi-kālopārjitaiḥ kilbiṣaiḥ — अनादी काळापासून जोडलेल्या, आत्मदर्शनाला विरोधी अशा पापांपासून मुक्त होतात. जे भगवंताने आराधनेसाठी दिलेले द्रव्य स्वतःसाठी शिजवून खातात, ते "agha" खातात — agha-pariṇāmitvād agham — कारण ते पापात परिणत होते.
AI-assisted draft translation — under review.