श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा

भगवद्गीता · Karma Yogaअध्याय 3, श्लोक 27 (3.27)

मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्

प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताऽहमिति मन्यते
॥ 3.27 ॥

prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ
ahaṅkāravimūḍhātmā kartā'hamiti manyate

अनुवाद

"सर्व कर्मे सर्व प्रकारे प्रकृतीच्या गुणांकडून केली जातात; (पण) अहंकाराने मूढ झालेली व्यक्ती 'मी कर्ता आहे' असे मानते."

भावार्थ

कर्ता कोण? श्लोकानुसार: प्रकृतीचे गुण (सत्त्व, रज, तम) — जे शरीर, इंद्रिये, मन यांच्या रूपात काम करतात. "मी कर्ता आहे" — हा अहंकाराचा भ्रम आहे.

शंकराचार्य: प्रकृती = sattva-rajas-tamasāṃ guṇānāṃ sāmyāvasthā — तीन गुणांची संतुलित अवस्था; तिचे गुण = vikāraiḥ kārya-karaṇa-rūpaiḥ — शरीर आणि इंद्रियांच्या रूपात बदललेली रूपे. लौकिक आणि शास्त्रीय — सर्व कर्मे त्यांच्यापासूनच. अहंकाराने मूढ व्यक्ती avidyayā karmāṇi ātmani manyamānaḥ — अविद्येने कर्मे आत्म्यात आहेत असे मानून "मी कर्ता" असे समजते.

आचार्य रामानुज: prakṛteḥ guṇaiḥ sattvādibhiḥ svānurūpaṃ kriyamāṇāni — सत्त्व आदी गुण आपल्याला अनुरूप कर्मे करतात; अहंकार = जे "मी" नाही, त्या प्रकृतीत "मी" असा अभिमान; त्यामुळे ajñātātma-svarūpaḥ — आत्म्याचे स्वरूप न जाणणारा — "मी कर्ता" असे मानतो. रामानुज 3.29 च्या शेवटी स्पष्ट करतात: आत्म्याचे कर्तृत्व svarūpa-prayukta (स्वभावतः) नाही, guṇa-sambandha-kṛta (गुणांच्या संबंधामुळे) आहे — म्हणजे रामानुज आत्म्याचे कर्तृत्व पूर्णपणे नाकारत नाहीत, ते गुणांवर आणि (3.30 मध्ये) भगवंतांवर आधारित मानतात.

AI-assisted draft translation — under review.

📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा ✉ सुधारणा सुचवा