भगवद्गीता · Karma Yogaअध्याय 3, श्लोक 29 (3.29)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु
तानकृत्स्नविदो मन्दान् कृत्स्नविन्न विचालयेत्
॥ 3.29 ॥
prakṛterguṇasammūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu
tānakṛtsnavido mandān kṛtsnavinna vicālayet
अनुवाद
"प्रकृतीच्या गुणांनी मूढ झालेले लोक गुणांच्या कर्मांमध्ये आसक्त होतात; पूर्ण जाणणाऱ्याने त्या अर्धवट जाणणाऱ्या मंद लोकांना विचलित करू नये."
भावार्थ
दोन प्रकारचे लोक. Akṛtsna-vid — अर्धवट जाणणारा; kṛtsna-vit — पूर्ण जाणणारा. पूर्ण जाणणाऱ्याची जबाबदारी: अर्धवट जाणणाऱ्याला गोंधळात न टाकणे.
शंकराचार्य: मूढ लोक विचार करतात — vayaṃ karma kurmaḥ phalāya — "आम्ही फळासाठी कर्म करतो". ते karma-phala-mātra-darśinaḥ — फक्त कर्मफळ पाहणारे. Kṛtsnavid ātmavid याने त्यांना na vicālayet — buddhi-bheda-karaṇam eva cālanam — बुद्धिभेद करणे हेच विचलित करणे; ते त्याने करू नये.
आचार्य रामानुज — कर्मयोगच त्यांचा अधिकार का. ते आत्मदर्शनासाठी प्रवृत्त तर आहेत, पण प्रकृतीशी जोडलेले असल्यामुळे गुणांनी मूढ आहेत, क्रियांनाच चिकटतात, आत्म्याच्या वेगळ्या स्वरूपाला नाही — म्हणून ते ज्ञानयोगास योग्य नाहीत; karma-yoga eva teṣām adhikāraḥ. ज्ञानी जर स्वतः ज्ञानयोगात बसला, तर हे लोक, जे श्रेष्ठांचे अनुकरण करतात, कर्मयोगापासून pracalita-manasaḥ — डळमळलेल्या मनाचे — होतील. म्हणून श्रेष्ठाने स्वतः कर्मयोगात राहून, आत्म्याच्या अकर्तृत्वाचे चिंतन करत, दाखवावे की karma-yoga eva ātmāvalokane nirapekṣa-sādhanam — कर्मयोगच आत्मदर्शनाचे स्वतंत्र साधन आहे.
AI-assisted draft translation — under review.