भगवद्गीता · Jnana Karma Sannyasa Yogaअध्याय 4, श्लोक 20 (4.20)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित् करोति सः
॥ 4.20 ॥
tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ
karmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiñcit karoti saḥ
अनुवाद
"कर्मफळाची आसक्ती सोडून, सदैव तृप्त आणि कोणत्याही (बाह्य) आश्रयावर अवलंबून न राहणारी व्यक्ती कर्मात पूर्णपणे गुंतलेली असूनही, वास्तविक काहीच करत नाही."
भावार्थ
तीन लक्षणे. (1) फलासक्तीचा त्याग; (2) nitya-tṛpta — सदैव तृप्त; (3) nirāśraya — आश्रयरहित.
"Nirāśraya" — दोन वाचने.
- शंकराचार्य: āśrayo nāma yat āśritya puruṣārthaṃ sisādhayiṣati — आश्रय म्हणजे ते साधन ज्याचा आधार घेऊन व्यक्ती आपले ध्येय मिळवू इच्छिते; dṛṣṭādṛṣṭeṣṭa-phala-sādhanāśraya-rahitaḥ — दृष्ट किंवा अदृष्ट फळाच्या साधनांच्या आधारापासून रहित. अशा ज्ञान्याचे कर्म paramārthato 'karmaiva — परमार्थतः अकर्मच आहे, कारण तो niṣkriyātma-darśana-sampanna — निष्क्रिय आत्म्याच्या दर्शनाने युक्त आहे. तो loka-saṅgraha-cikīrṣayā śiṣṭa-vigarhaṇā-parijihīrṣayā vā — लोकसंग्रहाच्या इच्छेने, किंवा श्रेष्ठ लोकांच्या निंदेपासून वाचण्यासाठी — कर्मात गुंतलेला असला, तरी "काहीच करत नाही".
- आचार्य रामानुज: nityatṛptaḥ nitye svātmani eva tṛptaḥ — नित्य आत्म्यातच तृप्त; nirāśrayaḥ asthira-prakṛtau āśraya-buddhi-rahitaḥ — अस्थिर प्रकृतीला (शरीर आदींना) आश्रय न मानणारा. अशी व्यक्ती karmāpadeśena jñānābhyāsam eva karoti — कर्माच्या निमित्ताने ज्ञानाचाच अभ्यास करते.
AI-assisted draft translation — under review.