श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा

भगवद्गीता · Jnana Karma Sannyasa Yogaअध्याय 4, श्लोक 21 (4.21)

मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्

निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः
शारीरं केवलं कर्म कुर्वन् नाऽऽप्नोति किल्बिषम्
॥ 4.21 ॥

nirāśīryatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ
śārīraṃ kevalaṃ karma kurvan nā''pnoti kilbiṣam

अनुवाद

"आशारहित, चित्त आणि शरीर वश ठेवणारी, सर्व संग्रहाचा त्याग केलेली व्यक्ती, केवळ शरीरासंबंधीचे कर्म करत असताना पापाला (बंधनाला) प्राप्त होत नाही."

भावार्थ

तीन त्याग. Nirāśīḥ (आशा), yata-cittātmā (संयम), tyakta-sarva-parigrahaḥ (संग्रहाचा त्याग).

शंकराचार्य — "धर्मही kilbiṣa". Yata-cittātmā: cittam antaḥkaraṇam, ātmā bāhyaḥ kārya-karaṇa-saṅghātaḥ — चित्त (मन) आणि आत्मा (येथे शरीर-इंद्रियांचा समूह) दोन्ही वश. Śārīraṃ śarīra-sthiti-mātra-prayojanam kevalaṃ tatrāpi abhimāna-varjitam — केवळ शरीरनिर्वाहासाठी, आणि त्यातही अभिमानाशिवाय. Na āpnoti kilbiṣam … dharmaṃ ca — ना पाप मिळवतो, ना पुण्य; dharmo 'pi mumukṣoḥ kilbiṣam eva bandhāpādakatvāt — मुमुक्षूसाठी पुण्यही "kilbiṣa"च आहे, कारण तेही बांधते. शंकर मग विस्ताराने तर्क देतात की "śārīram" चा अर्थ "शरीराने केलेले" नव्हे, तर "शरीरनिर्वाहासाठी" आहे — नाहीतर निषिद्ध कर्मही शरीराने करून पाप लागत नाही असा असंगत अर्थ निघेल.

आचार्य रामानुज: nirāśīḥ nirgata-phalābhisandhiḥ; tyakta-sarva-parigrahaḥ ātmaika-prayojanatayā prakṛti-prākṛta-vastuni mamatā-rahitaḥ — आत्माच एकमेव प्रयोजन असल्यामुळे प्रकृती आणि प्राकृतिक वस्तूंविषयी ममतारहित; yāvaj-jīvaṃ kevalaṃ śārīram eva karma kurvan kilbiṣaṃ saṃsāraṃ na āpnoti — आयुष्यभर केवळ शरीराने कर्म करत असताना संसार (बंधन) प्राप्त होत नाही; jñāna-niṣṭhā-vyavadhāna-rahita-kevala-karma-yogena evaṃ-rūpeṇa ātmānaṃ paśyati — मध्ये ज्ञाननिष्ठा न येता, केवळ कर्मयोगाने आत्म्याला पाहतो.

AI-assisted draft translation — under review.

📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा ✉ सुधारणा सुचवा