भगवद्गीता · Karma Sannyasa Yogaअध्याय 5, श्लोक 11 (5.11)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि
योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वाऽऽत्मशुद्धये
॥ 5.11 ॥
kāyena manasā buddhyā kevalairindriyairapi
yoginaḥ karma kurvanti saṅgaṃ tyaktvā''tmaśuddhaye
अनुवाद
"योगी आसक्ती सोडून, आत्मशुद्धीसाठी, शरीर, मन, बुद्धी आणि केवळ (ममतारहित) इंद्रियांनीही कर्म करतात."
भावार्थ
चार साधने, एक भाव. शरीर, मन, बुद्धी, इंद्रिये — सर्वांनी कर्म; पण saṅgaṃ tyaktvā — आसक्ती सोडून.
"Kevalaiḥ" — शंकराचार्य: mamatva-varjitaiḥ "īśvarāyaiva karma karomi na mama phalāya" iti mamatva-buddhi-śūnyaiḥ — "ममतारहित": "मी ईश्वरासाठीच कर्म करत आहे, माझ्या फळासाठी नव्हे". आणि हा "केवल" शब्द शरीर, मन, बुद्धी — प्रत्येकाशी जोडलेला आहे (pratyekaṃ sambadhyate), जेणेकरून sarva-vyāpāreṣu mamatā-varjanāya — सर्व क्रियांमध्ये ममतेचा त्याग व्हावा. Ātma-śuddhaye = sattva-śuddhaye.
आचार्य रामानुज: शरीर-मन-बुद्धी-इंद्रिये यांनी साध्य होणारी कर्मे, svargādi-phala-saṅgaṃ tyaktvā — स्वर्ग इत्यादी फळांची आसक्ती सोडून, ātma-viśuddhaye … ātma-gata-prācīna-karma-bandhana-vināśāya — आत्म्याला चिकटलेल्या जुन्या कर्म-बंधनांच्या नाशासाठी करतात.
AI-assisted draft translation — under review.