भगवद्गीता · Karma Sannyasa Yogaअध्याय 5, श्लोक 15 (5.15)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
नाऽऽदत्ते कस्यचित् पापं न चैव सुकृतं विभुः
अज्ञानेनाऽऽवृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः
॥ 5.15 ॥
nā''datte kasyacit pāpaṃ na caiva sukṛtaṃ vibhuḥ
ajñānenā''vṛtaṃ jñānaṃ tena muhyanti jantavaḥ
अनुवाद
"विभू ना कोणाचे पाप घेतो, ना पुण्य. ज्ञान अज्ञानाने झाकलेले आहे — त्यामुळेच जीव मोहात पडतात."
भावार्थ
शंकराचार्य — विभू = ईश्वर, भक्ताचेही. Na ādatte na ca gṛhṇāti bhaktasyāpi kasyacit pāpam — विभू भक्ताचेही पाप ग्रहण करत नाही, na caiva ādatte sukṛtaṃ bhaktaiḥ prayuktam — भक्तांनी अर्पण केलेले पुण्यही नाही. मग भक्त पूजा, याग, दान का करतात? उत्तर: ajñānena āvṛtaṃ jñānaṃ viveka-vijñānam — विवेक-ज्ञान अज्ञानाने झाकलेले आहे; म्हणून जीव "karomi kārayāmi bhokṣye bhojayāmi" — "मी करतो, करवतो, भोगीन, भोगवीन" — या मोहात पडतात.
आचार्य रामानुज — विभू = आत्मा; "ādatte" = दूर करणे. Kasyacit sva-sambandhitayā abhimatasya putrādeḥ pāpaṃ duḥkhaṃ na ādatte na apanudati — आपले मानलेल्या (पुत्र इत्यादी) व्यक्तीचे दुःख दूर करत नाही; pratikūlatayā abhimatasya sukṛtaṃ sukhaṃ ca na … apanudati — शत्रू मानलेल्याचे सुखही हिरावून घेत नाही. का? Ayaṃ vibhuḥ na kvācitkaḥ — आत्मा कोणत्याही एका देहापुरता मर्यादित नाही, म्हणून na kasyacit sambandhī na kasyacit pratikūlaḥ — ना कोणाचा नातेवाईक, ना कोणाचा शत्रू. Sarvam idaṃ vāsanā-kṛtam — हे "माझे / परके" सर्व वासनेने केलेले आहे. अज्ञान = jñāna-virodhinā pūrva-pūrva-karmaṇā … āvṛtaṃ saṃkucitam — जुन्या कर्मांनी ज्ञान झाकून आकुंचित केले आहे.
फरक: शंकर — विभू ईश्वर आहे, आणि अज्ञान हे विवेकावरचे आवरण; रामानुज — विभू आत्मा आहे, आणि अज्ञान म्हणजे कर्मामुळे ज्ञानाचे आकुंचन.
AI-assisted draft translation — under review.