भगवद्गीता · Karma Sannyasa Yogaअध्याय 5, श्लोक 17 (5.17)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
तद् बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत् परायणाः
गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः
॥ 5.17 ॥
tad buddhayastadātmānastanniṣṭhāstat parāyaṇāḥ
gacchantyapunarāvṛttiṃ jñānanirdhūtakalmaṣāḥ
अनुवाद
"ज्यांची बुद्धी त्याच्यातच आहे, ज्यांचा आत्मा तोच आहे, जे त्याच्यातच निष्ठा ठेवतात, ज्यांचा परम आश्रय तोच आहे — ज्ञानाने ज्यांचे दोष धुतले गेले — ते पुन्हा परत न येण्याच्या स्थितीला प्राप्त होतात."
भावार्थ
चार "tat-" पदांची शिडी. श्लोक चार वेळा "tat" पुन्हा म्हणतो — बुद्धी, आत्मा, निष्ठा, परायण — जणू ध्यान हळूहळू खोल होत आहे.
शंकराचार्य — "tat" = परम ब्रह्म. Tasmin brahmaṇi gatā buddhiḥ yeṣāṃ te tad-buddhayaḥ — ज्यांची बुद्धी त्या ब्रह्मात गेली; tad eva paraṃ brahma ātmā yeṣāṃ te tad-ātmānaḥ — तेच परम ब्रह्म ज्यांचा आत्मा आहे; sarvāṇi karmāṇi saṃnyasya tasmin brahmaṇy eva avasthānaṃ yeṣāṃ te tan-niṣṭhāḥ — सर्व कर्मे संन्यस्त करून त्याच ब्रह्मात ज्यांची स्थिती आहे; kevalātma-ratayaḥ — केवळ आत्म्यात रमणारे. Apunarāvṛttim apunar-deha-saṃbandham — पुन्हा शरीराशी संबंध न येणे. आणि ते yatayaḥ — संन्यासी आहेत.
आचार्य रामानुज — "tat" = 5.16 मध्ये वर्णन केलेले आत्म-स्वरूप. Tad-buddhayaḥ tathāvidhātma-darśanādhyavasāyāḥ — अशा आत्म-दर्शनाचा निश्चय; tad-ātmānaḥ tad-viṣaya-manasaḥ — मन त्याच विषयात; tan-niṣṭhāḥ tad-abhyāsa-niratāḥ — त्याच्याच अभ्यासात गुंतलेले. आणि apunarāvṛtti — yad-avasthād ātmanaḥ punarāvṛttiḥ na vidyate sa ātmā apunarāvṛttiḥ svena rūpeṇa avasthitaḥ — जो आत्मा आपल्या स्वरूपात स्थित आहे, तोच "अपुनरावृत्ती" आहे; त्याला ते प्राप्त होतात.
फरक: शंकर — ब्रह्मात स्थिती, कर्म-संन्यासासह; रामानुज — आत्म-स्वरूपाचा अभ्यास, आणि "अपुनरावृत्ती" हे एका अवस्थेत स्थित आत्म्याचेच नाव.
AI-assisted draft translation — under review.