भगवद्गीता · Jnana Vijnana Yogaअध्याय 7, श्लोक 25 (7.25)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः
मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम्
॥ 7.25 ॥
nāhaṃ prakāśaḥ sarvasya yogamāyāsamāvṛtaḥ
mūḍho'yaṃ nābhijānāti loko māmajamavyayam
अनुवाद
योगमायेने झाकलेला मी सर्वांसाठी प्रकट नाही; हे भ्रमित जग मला, अजन्मा आणि अविनाशी अशाला, ओळखत नाही.
भावार्थ
"योगमाया" — दोन अर्थ.
शंकराचार्य. Na ahaṃ prakāśaḥ sarvasya lokasya, keṣāṃcid eva mad-bhaktānāṃ prakāśaḥ aham — सर्वांसाठी नाही, काही भक्तांसाठीच प्रकट; yogaḥ guṇānāṃ yuktiḥ ghaṭanaṃ saiva māyā yoga-māyā — गुणांचा योग (जोड/संयोजन) हीच माया — योगमाया. आणि महत्त्वाचे: nāsau yoga-māyā madīyā satī mama īśvarasya māyāvino jñānaṃ pratibadhnāti — ही माया माझी आहे, म्हणून मायावी अशा माझ्या ज्ञानाला ती रोखत नाही — जसे जादूगाराची जादू स्वतः जादूगाराला फसवत नाही.
आचार्य रामानुज — मनुष्यरूप हीच "माया". Kṣetrajñāsādhāraṇa-manuṣyatvādi-saṃsthāna-yogākhya-māyayā samāvṛtaḥ — सामान्य जीवांसारख्या मनुष्य-आकाराशी (saṃsthāna) जोडले जाण्यारूप "योगमायेने" झाकलेला; manuṣyatvādi-saṃsthāna-darśana-mātreṇa mūḍhaḥ — केवळ मनुष्य-आकार पाहून लोक भ्रमित; mām ati-vāyv-indra-karmāṇam ati-sūryāgni-tejasam upalabhyamānam api — वायू-इंद्रापेक्षा अधिक कर्म, सूर्य-अग्नीपेक्षा अधिक तेज दिसत असूनही — मला ओळखत नाहीत.
फरक: शंकर — योगमाया = गुणांचे संयोजन, ईश्वरावर प्रभावहीन; रामानुज — योगमाया = अवताराचा मनुष्य-आकारच, जो भगवंतांची दिव्यता झाकतो.
AI-assisted draft translation — under review.