भगवद्गीता · Raja Vidya Raja Guhya Yogaअध्याय 9, श्लोक 11 (9.11)
मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्
अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम्
परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम्
॥ 9.11 ॥
avajānanti māṃ mūḍhā mānuṣīṃ tanumāśritam
paraṃ bhāvamajānanto mama bhūtamaheśvaram
अनुवाद
मूढ लोक माझे परम स्वरूप — जे सर्व प्राण्यांचा महान ईश्वर आहे — न जाणता, मनुष्यदेह धारण केलेल्या मला तुच्छ समजतात.
भावार्थ
शंकराचार्य. Avajānanti avajñāṃ paribhavaṃ kurvanti … mānuṣīṃ … tanuṃ … manuṣya-dehena vyavaharantam — मनुष्यदेहाने व्यवहार करणाऱ्या माझ्याकडे तिरस्काराने पाहतात; paraṃ … bhāvaṃ paramātma-tattvam ākāśa-kalpam ākāśād api antaratamam — आकाशासारखे, आकाशाहूनही आतले परम तत्त्व; tasya mama avajñāna-bhāvanena āhatāḥ te varākāḥ — माझ्या अवज्ञेच्या भावनेने ते बिचारे आहत झाले आहेत.
आचार्य रामानुज — करुणेला दुर्बलता समजणे. Parama-kāruṇikatayā sarva-samāśrayaṇīyatvāya mānuṣīṃ tanum āśritaṃ — परम करुणेने, सर्वांसाठी सुलभ होण्यासाठी मनुष्यरूप घेतले; sva-kṛtaiḥ pāpa-karmabhiḥ mūḍhā avajānanti — prākṛta-manuṣya-samaṃ manyante — आपल्याच पापकर्मांमुळे मूढ लोक मला सामान्य माणसासारखा मानतात; apāra-kāruṇyaudārya-sauśīlya-vātsalyādi-nibandhanaṃ manuṣyatva-samāśrayaṇa-lakṣaṇam imaṃ paraṃ bhāvam ajānantaḥ — मनुष्य होणे हा माझ्या असीम करुणेचा, उदारतेचा, सौशील्याचा (मोठे असूनही लहानांमध्ये मिसळणे) आणि वात्सल्याचा परिणाम आहे — हाच "परम भाव" न जाणता.
फरक (सुंदर): रामानुजांसाठी "परम भाव" म्हणजे स्वतः मनुष्य होण्याची करुणा — भगवंतांची महानता त्यांच्या खाली उतरण्यात आहे.
AI-assisted draft translation — under review.