ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Sankhya Yogaଅଧ୍ୟାୟ 2, ଶ୍ଳୋକ 36 (2.36)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍
ଅବାଚ୍ଯବାଦାଂଶ୍ଚ ବହୂନ୍ ବଦିଷ୍ଯନ୍ତି ତବାହିତାଃ
ନିନ୍ଦନ୍ତସ୍ତବ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ନୁ କିମ୍
॥ 2.36 ॥
avācyavādāṃśca bahūn vadiṣyanti tavāhitāḥ
nindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim
ଅନୁବାଦ
"ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟର ନିନ୍ଦା କରି ଅନେକ ଅକଥନୀୟ କଥା କହିବେ। ତା'ଠାରୁ ବଳି ଦୁଃଖଦାୟୀ ଆଉ କ'ଣ ହେବ?"
ଭାବାର୍ଥ
ଶତ୍ରୁର ବ୍ୟଙ୍ଗ. ଶତ୍ରୁମାନେ କେବଳ ନିନ୍ଦା କରିବେ ନାହିଁ — avācya-vāda (ଅକଥନୀୟ କଥା) କହିବେ, ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ (କ୍ଷମତା)କୁ ପରିହାସ କରିବେ। ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: ସେହି ସାମର୍ଥ୍ୟ ଯାହା ନିବାତକବଚ ଆଦିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା (ମହାଭାରତର କଥା — ଅର୍ଜୁନ ସ୍ୱର୍ଗ-ପ୍ରବାସ ସମୟରେ ଅସୁରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ)।
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ? କୃଷ୍ଣ କହନ୍ତି — ଏହାଠାରୁ ବଳି ଦୁଃଖ କ'ଣ ହେବ? ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: nindā-prāpteḥ duḥkhāt kaṣṭataraṃ duḥkhaṃ nāsti — ନିନ୍ଦାରୁ ମିଳୁଥିବା ଦୁଃଖଠାରୁ କଠିନ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଯୁକ୍ତିର ସୀମା. ଏହି ଶ୍ଳୋକର ଯୁକ୍ତି ମଣିଷର ଅହଂକାର ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଉପରେ ଟିକିଛି — ଏହା ଲୌକିକ ସ୍ତର (ଶଙ୍କର)। ଗୀତା ଆଗକୁ ନିନ୍ଦା-ସ୍ତୁତିକୁ ସମାନ ମାନୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ବୋଲି କହିବ (12.19) — ସେଠାରେ ଏହି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ତରରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି।
AI-assisted draft translation — under review.