ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Karma Yogaଅଧ୍ୟାୟ 3, ଶ୍ଳୋକ 38 (3.38)
ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ · ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍
ଧୂମେନାଽଽବ୍ରିୟତେ ବହ୍ନିର୍ଯଥାଽଽଦର୍ଶୋ ମଲେନ ଚ
ଯଥୋଲ୍ବେନାଽଽବୃତୋ ଗର୍ଭସ୍ତଥା ତେନେଦମାବୃତମ୍
॥ 3.38 ॥
dhūmenā''vriyate vahniryathā''darśo malena ca
yatholbenā''vṛto garbhastathā tenedamāvṛtam
ଅନୁବାଦ
"ଯେପରି ଧୂଆଁରେ ଅଗ୍ନି ଘୋଡ଼ାଇ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଧୂଳିରେ ଦର୍ପଣ, ଏବଂ ଯେପରି ଝିଲ୍ଲୀରେ ଗର୍ଭ ଘୋଡ଼ାଇ ହୋଇ ରହେ — ସେହିପରି ସେହି (କାମ) ଦ୍ୱାରା ଏହା (ଜ୍ଞାନ) ଘୋଡ଼ାଇ ହୋଇ ରହିଛି।"
ଭାବାର୍ଥ
ତିନୋଟି ଉପମା। ଧୂଆଁରେ ଅଗ୍ନି, ଧୂଳିରେ ଦର୍ପଣ, ଝିଲ୍ଲୀରେ ଗର୍ଭ।
"Idam" — କ'ଣ ଘୋଡ଼ାଇ ହୋଇଛି? ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶ୍ଳୋକର ଭୂମିକାରେ ପଚାରନ୍ତି — "idam" କ'ଣ? ଉତ୍ତର 3.39: jñānam — ଜ୍ଞାନ। ରାମାନୁଜ: idaṃ jantu-jātam — ଏହି ପ୍ରାଣୀସମୂହ (ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ)।
ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ: ଧୂଆଁ sahaja (ଅଗ୍ନି ସହିତ ହିଁ ଜନ୍ମିଥିବା) ଏବଂ aprakāśātmaka (ଅନ୍ଧକାର), ଅଗ୍ନି prakāśātmaka (ପ୍ରକାଶ)।
ମଧୁସୂଦନ ସରସ୍ୱତୀ — ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥା। ମଧୁସୂଦନ ଏହି ତିନୋଟି ଉପମାକୁ କାମର ତିନୋଟି ବଢ଼ୁଥିବା ଅବସ୍ଥା ସହିତ ଯୋଡ଼ନ୍ତି:
- ସୂକ୍ଷ୍ମ (ଶରୀର ପୂର୍ବରୁ, ସଂସ୍କାର ରୂପରେ) — ଧୂଆଁରେ ଅଗ୍ନି: ଧୂଆଁରେ ଘୋଡ଼ାଇ ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ପୋଡ଼ିବାର କାମ କରେ।
- ସ୍ଥୂଳ (ବିଷୟର ଚିନ୍ତନର ଅବସ୍ଥା) — ଧୂଳିରେ ଦର୍ପଣ: ଦର୍ପଣ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଦର୍ପଣ ନିଜେ ଦେଖାଯାଏ।
- ସ୍ଥୂଳତମ (ବିଷୟର ଭୋଗର ଅବସ୍ଥା) — ଝିଲ୍ଲୀରେ ଗର୍ଭ: ଶିଶୁ ନା ହାତଗୋଡ଼ ମେଲାଇପାରେ, ନା ଦେଖାଯାଏ।
ଅର୍ଥାତ୍ କାମ ଯେତେ ବଢ଼େ, ଜ୍ଞାନ ସେତେ ଗଭୀର ଭାବେ ଘୋଡ଼ାଇ ହୁଏ। (ଶ୍ରୀଧର ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର ଆବରଣର କଥା କହନ୍ତି।)
AI-assisted draft translation — under review.