ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · Dhyana Yoga (Atma-samyama Yoga)ଅଧ୍ୟାୟ 6, ଶ୍ଳୋକ 2 (6.2)

ସାଧାରଣ ତତ୍ତ୍ୱ — ସଂକଳ୍ପତ୍ୟାଗ।

ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ। Yaṃ sarva-karma-tat-phala-parityāga-lakṣaṇaṃ paramārtha-saṃnyāsam — ଯାହା ସବୁ କର୍ମ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର ଫଳର ତ୍ୟାଗ, ତାହା ପରମାର୍ଥସନ୍ନ୍ୟାସ; yogaṃ karmānuṣṭhāna-lakṣaṇaṃ taṃ … viddhi — କର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ରୂପକ ଯୋଗକୁ ସେହି ବୋଲି ଜାଣ। ଦୁହେଁ ବିପରୀତ (ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ନିବୃତ୍ତି), ତେବେ ସମାନତା କ'ଣ? Asti hi paramārtha-saṃnyāsena sādṛśyaṃ kartṛ-dvārakaṃ karma-yogasya — କର୍ତ୍ତାର ସ୍ତରରେ ସାଦୃଶ୍ୟ ଅଛି: ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ମଧ୍ୟ କାମନାର କାରଣ saṅkalpa ଛାଡ଼େ, କର୍ମଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ karma kurvāṇa eva phala-viṣayaṃ saṃkalpaṃ saṃnyasyati — କର୍ମ କରି କରି ଫଳର ସଂକଳ୍ପ ଛାଡ଼େ। ଆଉ phala-saṃkalpasya citta-vikṣepa-hetutvāt — ଫଳର ସଂକଳ୍ପ ଚିତ୍ତକୁ ବିଚଳିତ କରେ, ତେଣୁ ତାହା ବିନା କେହି samādhānavān (ସମାହିତ) ହୁଏ ନାହିଁ। ନିଷ୍କର୍ଷ: karma-yogasya stuty-arthaṃ saṃnyāsatvam uktam — କର୍ମଯୋଗକୁ ସନ୍ନ୍ୟାସ କହିବା ତାହାର ସ୍ତୁତି ପାଇଁ; ଆଉ dhyāna-yogasya phala-nirapekṣaḥ karma-yogo bahiraṅgaṃ sādhanam — ଫଳନିରପେକ୍ଷ କର୍ମଯୋଗ ଧ୍ୟାନଯୋଗର ବହିରଙ୍ଗ (ବାହ୍ୟ) ସାଧନ।

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ରାମାନୁଜ। Jñāna-yoga iti ātma-yāthātmya-jñānam iti prāhuḥ taṃ karma-yogam eva viddhi — ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାନଯୋଗ, ଆତ୍ମାର ଯଥାର୍ଥର ଜ୍ଞାନ, କହନ୍ତି, ତାକୁ କର୍ମଯୋଗ ହିଁ ବୋଲି ଜାଣ (କର୍ମଯୋଗରେ ଜ୍ଞାନ ସମାହିତ)। Saṃnyasta-saṃkalpa = anātmani prakṛtau ātma-saṃkalpaḥ saṃnyastaḥ — ଅନାତ୍ମା ପ୍ରକୃତିରେ "ଏହା ମୁଁ"ର ସଂକଳ୍ପ ଯିଏ ଛାଡ଼ିଛି। ଆଉ 4.19ର ପ୍ରମାଣ: yasya sarve samārambhāḥ kāma-saṃkalpa-varjitāḥ।

ପାର୍ଥକ୍ୟ: "ସଂକଳ୍ପ" — ଶଙ୍କର: ଫଳର ସଂକଳ୍ପ (ଚିତ୍ତବିକ୍ଷେପର କାରଣ); ରାମାନୁଜ: ପ୍ରକୃତିରେ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧି। ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମଯୋଗ ବହିରଙ୍ଗ; ରାମାନୁଜଙ୍କ ପାଇଁ ସେଥିରେ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ହିଁ ସମାହିତ।