பகவத் கீதை · Karma Yogaஅத்தியாயம் 3, ஸ்லோகம் 34 (3.34)

முயற்சியின் களம்: விருப்பு-வெறுப்பு. ஒவ்வொரு புலன்-விஷயத்துடனும் விருப்பு-வெறுப்பு தவிர்க்க முடியாமல் எழும். ஆனால் அவற்றின் வசப்படுவது தவிர்க்க முடியாதது அல்ல.

சங்கராசாரியர் — பிரகிருதி விருப்பு-வெறுப்புடன் தள்ளுகிறது. Yā hi puruṣasya prakṛtiḥ sā rāga-dveṣa-puraḥsaraiva sva-kārye puruṣaṃ pravartayati — மனிதனின் பிரகிருதி விருப்பு-வெறுப்பை முன்னிறுத்தியே அவனைத் தன் வேலையில் ஈடுபடுத்துகிறது; அப்போது sva-dharma-parityāgaḥ para-dharmānuṣṭhānaṃ ca bhavati — தன் தர்மம் கைவிடப்படுகிறது, பிறருடையது ஏற்கப்படுகிறது. Yadā punaḥ rāga-dveṣau tat-pratipakṣeṇa niyamayati tadā śāstra-dṛṣṭir eva puruṣaḥ bhavati na prakṛti-vaśaḥ — ஆனால் மனிதன் விருப்பு-வெறுப்பை அவற்றுக்கு எதிரான பாவத்தால் கட்டுப்படுத்தும்போது, அவன் சாஸ்திரப் பார்வை உள்ளவனாகிறான், பிரகிருதியின் வசப்பட்டவனாக அல்ல.

ஆசார்ய ராமானுஜர் — வாசனையால் விருப்பு, தடையால் வெறுப்பு. ஞானேந்திரியங்களின் (காது முதலியவற்றின்) விஷயங்களிலும் (ஒலி முதலியன) கர்மேந்திரியங்களின் (வாக்கு முதலியவற்றின்) விஷயங்களிலும் (பேசுதல் முதலியன) prācīna-vāsanā-janita tad-anububhūṣā-rūpo rāgaḥ — பழைய வாசனையிலிருந்து எழும், அவற்றை மீண்டும் அனுபவிக்க விரும்பும் விருப்பம் என்ற ராகமும் — அந்த அனுபவத்திற்குத் தடை வரும்போது த்வேஷமும் — தவிர்க்க முடியாதவை. ஞான யோகத்திற்காக முயன்று, புலன்களை அடக்கியவனையும் அவை வலுக்கட்டாயமாகத் தம் வேலைகளில் ஈடுபடுத்திவிடுகின்றன. Tau rāga-dveṣau hi asya durjayau śatrū ātma-jñānābhyāsaṃ vārayataḥ — வெல்லக் கடினமான இந்த இரண்டு பகைவர்களும் ஆத்ம ஞானப் பயிற்சியைத் தடுக்கின்றன.