భగవద్గీత · Bhakti Yogaఅధ్యాయం 12, శ్లోకం 13 (12.13)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
అద్వేష్టా సర్వభూతానాం మైత్రః కరుణ ఏవ చ
నిర్మమో నిరహఙ్కారః సమదుఃఖసుఖః క్షమీ
॥ 12.13 ॥
adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca
nirmamo nirahaṅkāraḥ samaduḥkhasukhaḥ kṣamī
అనువాదం
"ఏ ప్రాణినీ ద్వేషించనివాడు, అందరి పట్లా మైత్రి, కరుణ కలిగినవాడు, మమకారం, అహంకారం నుండి విముక్తుడు, సుఖదుఃఖాలలో సముడు, క్షమాశీలుడు —" (వాక్యం 12.14 లో కొనసాగుతుంది)
భావార్థం
శంకరాచార్యులు. ātmanaḥ duḥkhahetum api na kiñcit dveṣṭi; sarvāṇi bhūtāni ātmatvena hi paśyati — తన దుఃఖానికి కారణమైనదానిని కూడా ద్వేషించడు, ఎందుకంటే అన్నిటిలో ఆత్మను చూస్తాడు; karuṇā kṛpā duḥkhiteṣu dayā; sarvabhūtābhayapradaḥ saṃnyāsī ity arthaḥ — అందరికీ అభయం ఇచ్చేవాడు; kṣamī … ākruṣṭaḥ abhihato vā avikriyaḥ eva āste — తిట్టినా కొట్టినా వికారం చెందనివాడు.
ఆచార్య రామానుజులు. vidviṣatām apakurvatām api sarveṣāṃ bhūtānām adveṣṭā — ద్వేషించేవారిని, అపకారం చేసేవారిని కూడా ద్వేషించనివాడు; teṣu dviṣatsu apakurvatsu ca sarvabhūteṣu maitrīṃ matiṃ kurvan maitraḥ — వారి పట్ల కూడా మైత్రి; teṣu eva duḥkhiteṣu karuṇāṃ kurvan karuṇaḥ — వారే దుఃఖంలో ఉన్నప్పుడు కరుణ.
శ్రీధర స్వామి. మూడు గుణాలను మూడు రకాల వ్యక్తులతో జోడిస్తారు: uttameṣu dveṣaśūnyaḥ, sameṣu mitratayā vartata iti maitraḥ, hīneṣu kṛpāluḥ — తనకంటే ముందున్నవారి పట్ల ద్వేషం లేదు (అసూయ లేదు), సమానుల పట్ల మైత్రి, కష్టంలో ఉన్నవారి పట్ల కరుణ.
మధుసూదన సరస్వతి. 12.13–12.20 ను భక్తుల లక్షణాల పొడవైన జాబితాగా భావిస్తారు — sarvapratibandharahitaḥ భక్తుని గుణాలు, ఇవి భగవంతుని కృపను త్వరగా తెస్తాయి (శ్రీధరులు: kṣiprameva parameśvaraprasādahetūn).
శంకరాచార్యులు — మరింత. sarvabhūtābhayapradaḥ — సర్వ ప్రాణులకూ అభయం ఇచ్చేవాడు; kṣamī … ākruṣṭaḥ abhihato vā avikriyaḥ eva āste — తిట్టినా కొట్టినా వికారం లేనివాడు.
AI-assisted draft translation — under review.