భగవద్గీత · Shraddhatraya Vibhaga Yogaఅధ్యాయం 17, శ్లోకం 2 (17.2)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
శ్రీభగవానువాచ
త్రివిధా భవతి శ్రద్ధా దేహినాం సా స్వభావజా
సాత్త్వికీ రాజసీ చైవ తామసీ చేతి తాం శృణు
॥ 17.2 ॥
trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā
sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu
అనువాదం
శ్రీ భగవానుడు అన్నాడు: "దేహధారుల స్వభావం నుండి పుట్టిన శ్రద్ధ మూడు రకాలుగా ఉంటుంది — సాత్త్వికం, రాజసం మరియు తామసం. దానిని విను."
భావార్థం
శంకరాచార్యులు. janmāntarakṛtaḥ dharmādisaṃskāraḥ maraṇakāle abhivyaktaḥ svabhāvaḥ — గత జన్మల సంస్కారాలే స్వభావం.
ఆచార్య రామానుజులు. prācīnavāsanānimittaḥ tattadruciviśeṣaḥ? yatra ruciḥ tatra śraddhā jāyate — పాత వాసనల నుండి అభిరుచి; ఎక్కడ అభిరుచి ఉంటుందో, అక్కడ శ్రద్ధ; svābhimataṃ sādhayati etat iti viśvāsapūrvikā sādhane tvarā — "ఇది నా లక్ష్యాన్ని సిద్ధింపజేస్తుంది" — ఈ విశ్వాసంతో సాధనలో ఉత్సాహం.
శ్రీధర స్వామి. ఒక ముఖ్యమైన భేదం: śāstratattvajñānataḥ pravartamānānāṃ … sāttvikī ekavidhaiva śraddhā — శాస్త్రజ్ఞానంతో నడిచేవారి శ్రద్ధ ఒక్కటే (సాత్త్వికం); lokācāramātreṇa tu pravartamānānāṃ … trividhā — కేవలం లోకాచారంతో నడిచేవారిది మూడు రకాలు. మరియు అత్యంత ఆశాజనకమైన వాక్యం: svabhāvam anyathā kartuṃ samarthaṃ hi śāstroktaṃ vivekajñānaṃ — స్వభావాన్ని మార్చగల సమర్థమైనది వివేకజ్ఞానం.
మధుసూదన సరస్వతి. ఆయన దృష్టిలో రాజస-తామస శ్రద్ధ గలవారు na śāstrīyasādhane 'dhikriyante — శాస్త్రీయ సాధనకు అధికారులు కారు (ఆయన కఠినమైన వ్యాఖ్యానం); కానీ తరువాతి శ్లోకంలో ఆయనే స్వయంగా మనుషుల అంతఃకరణం prāyeṇa vyāmiśram — చాలావరకు మిశ్రమం అని చెబుతారు.
AI-assisted draft translation — under review.