భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 25 (2.25)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
అవ్యక్తోఽయమచిన్త్యోఽయమవికార్యోఽయముచ్యతే
తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి
॥ 2.25 ॥
avyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate
tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi
అనువాదం
"ఇది (ఆత్మ) అవ్యక్తం (ఇంద్రియాలకు కనిపించనిది), అచింత్యం (మనస్సు పట్టుకు అందనిది), అవికారి అని చెప్పబడుతుంది. కాబట్టి దీన్ని ఇలా తెలుసుకొని నువ్వు శోకించకూడదు."
భావార్థం
మరో మూడు విశేషణాలు — జ్ఞానానికి హద్దులు.
- Avyakta — ఇంద్రియాల పట్టుకు అందనిది. కన్ను, చెవి, చేయి — ఏదీ దీన్ని ఒక విషయంలా పట్టుకోలేదు.
- Acintya — మనస్సు ఊహకు అందనిది. మనం దేన్ని ఊహిస్తామో, అది ఇంద్రియాలతో తెలిసిన వస్తువుల ఆధారంగానే ఉంటుంది; ఆత్మ అలాంటిది కాదు.
- Avikārya — మార్పు లేనిది. శంకరాచార్యుల ఉదాహరణ: పాలు తోడుతో పెరుగుగా మారతాయి — మారిపోతాయి; ఆత్మ అలా మారదు, ఎందుకంటే దానికి భాగాలు లేవు.
జ్ఞాన క్రమం. మొదట ఆత్మ భౌతిక నాశనానికి అతీతమైనదని చెప్పారు (2.23–2.24); ఇప్పుడు జ్ఞాన సాధనాలకు (ఇంద్రియాలు, మనస్సు) కూడా అతీతమైనదని. అంటే ఆత్మ ఒక "వస్తువు"లా తెలియబడదు — అది అన్నిటినీ తెలుసుకోవడానికి ఆధారం (2.18 లోని "aprameya" చూడండి).
"Tasmāt… na anuśocitum arhasi" — కాబట్టి శోకించకు. మొత్తం ప్రకరణం యొక్క నిష్కర్ష: మారనిది, నశించనిది, ఎవరూ తాకలేనిది — దాని కోసం శోకం ఎందుకు?
AI-assisted draft translation — under review.