భగవద్గీత · Sankhya Yogaఅధ్యాయం 2, శ్లోకం 48 (2.48)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ
సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే
॥ 2.48 ॥
yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya
siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate
అనువాదం
"ఓ ధనంజయా! యోగంలో స్థిరుడవై, ఆసక్తిని విడిచిపెట్టి, సఫలతలోను విఫలతలోను సమంగా ఉంటూ కర్మలు చెయ్యి. ఈ సమత్వమే 'యోగం' అని చెప్పబడుతుంది."
భావార్థం
యోగానికి నిర్వచనం — సమత్వం. గీత "యోగానికి" అనేక నిర్వచనాలు ఇస్తుంది; ఇది మొదటిది: samatva — సఫలతలోను విఫలతలోను సమంగా ఉండటం. అంటే యోగం బాహ్యమైన క్రియ కాదు, ఒక ఆంతరిక స్థితి.
"Saṅgaṃ tyaktvā" — ఆసక్తిని విడిచిపెట్టి. దేని మీద ఆసక్తి?
- శంకరాచార్యులు: కర్మను కేవలం ఈశ్వరుని కోసమే చెయ్యి — అందులో కూడా "ఈశ్వరుడు నా మీద ప్రసన్నుడు కావాలి" — అనే ఆసక్తిని కూడా విడిచిపెట్టి. Siddhi = ఫలతృష్ణ లేని కర్మ వల్ల చిత్తశుద్ధి ద్వారా జ్ఞానప్రాప్తి; asiddhi = దానికి విపరీతం — రెండింటిలోనూ సమంగా ఉండు.
- రామానుజులు: రాజ్యం, బంధువులు మొదలైనవాటిపై ఆసక్తిని విడిచిపెట్టి యుద్ధం మొదలైన కర్మలు చెయ్యి; అందులో భాగంగా విజయం మొదలైనవాటి సిద్ధి-అసిద్ధులలో సమంగా ఉండు. యోగం = సిద్ధి-అసిద్ధులలో సమత్వరూపమైన చిత్త సమాధానం.
శంకరుల సూక్ష్మత. "ఈశ్వరుడు ప్రసన్నుడు కావాలి" — ఇది కూడా ఒక సూక్ష్మమైన ఫలాపేక్షే! దీన్ని కూడా విడిచిపెట్టమని శంకరాచార్యులు అంటారు. అంటే నిష్కామత్వపు లోతు — ఆధ్యాత్మిక "బహుమానం" మీద కోరిక కూడా ఉండకూడదు.
AI-assisted draft translation — under review.