భగవద్గీత · Akshara Brahma Yogaఅధ్యాయం 8, శ్లోకం 21 (8.21)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
అవ్యక్తోఽక్షర ఇత్యుక్తస్తమాహుః పరమాం గతిమ్
యం ప్రాప్య న నివర్తన్తే తద్ ధామ పరమం మమ
॥ 8.21 ॥
avyakto'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim
yaṃ prāpya na nivartante tad dhāma paramaṃ mama
అనువాదం
"దేనిని అవ్యక్తం, అక్షరం అన్నారో, దాన్నే పరమ గతి అంటారు; దేనిని పొందాక (జీవులు) తిరిగి రారో — అదే నా పరమ ధామం."
భావార్థం
శంకరాచార్యులు. Tam eva akṣara-saṃjñakam avyaktaṃ bhāvam āhuḥ paramāṃ … gatim — అక్షరం అనే పేరు గల ఆ అవ్యక్తాన్నే పరమ గతి అంటారు; tat dhāma sthānaṃ paramaṃ … mama viṣṇoḥ paramaṃ padam ity arthaḥ — అది విష్ణువునైన నా పరమ పదం.
ఆచార్య రామానుజులు — "dhāma" కు రెండు అర్థాలు. Paramagati-śabda-nirdiṣṭaḥ akṣaraḥ prakṛti-saṃsarga-viyukta-svarūpeṇa avasthita ātmā — "పరమ గతి" ఇక్కడ ప్రకృతి సంబంధం నుండి విముక్తమై, తన స్వరూపంలో ఉన్న ఆత్మ (8.13 లోని "పరమ గతి"); ప్రమాణం 12.3, 15.16. Tad mama paramaṃ dhāma paramaṃ niyamana-sthānam — నా పరమ నియమన స్థానం (నేను దేనిని శాసిస్తానో): అచేతన ప్రకృతి మొదటిది, ప్రకృతితో ముడిపడిన జీవ ప్రకృతి రెండవది, mukta-svarūpaṃ paramaṃ niyamana-sthānam — ముక్తాత్మ మూడవది, పరమమైనది. ప్రత్యామ్నాయం: prakāśa-vācī dhāma-śabdaḥ … aparicchinna-jñāna-rūpatayā mukta-svarūpaṃ paraṃ dhāma — ధామం = ప్రకాశం, అంటే అపరిమిత జ్ఞానరూపమైన ముక్తాత్మ. ముందు: jñāninaḥ prāpyaṃ tu tasmād atyanta-vibhaktam — జ్ఞాని పొందేది (భగవంతుడు) దీనికి పూర్తిగా భిన్నమైనది (8.22).
భేదం: శంకరులు — అక్షరం = పరబ్రహ్మం = విష్ణువు పరమ పదం; రామానుజులు — ఇక్కడ అక్షరం = ముక్తాత్మ (కైవల్యం), జ్ఞాని లక్ష్యం దానికంటే కూడా ముందున్న పరమపురుషుడు (8.22).
AI-assisted draft translation — under review.