ભગવદ્ ગીતા · Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yogaઅધ્યાય 13, શ્લોક 7 (13.7)
મૂળ સંસ્કૃત · શ્રીભગવાન્
અમાનિત્વમદમ્ભિત્વમહિંસા ક્ષાન્તિરાર્જવમ્
આચાર્યોપાસનં શૌચં સ્થૈર્યમાત્મવિનિગ્રહઃ
॥ 13.7 ॥
amānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam
ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ
અનુવાદ
"પોતાની મોટાઈ ન કરવી, દેખાડો ન કરવો, અહિંસા, સહનશીલતા, સરળતા, ગુરુની સેવા, પવિત્રતા, સ્થિરતા અને મનનો સંયમ —" (સૂચિ 13.11 સુધી ચાલુ)
ભાવાર્થ
શંકરાચાર્ય. mānitvam ātmanaḥ ślāghanam, tadabhāvaḥ amānitvam — પોતાની પ્રશંસા ન કરવી; adambhitvaṃ svadharmaprakaṭīkaraṇaṃ dambhitvam, tadabhāvaḥ — પોતાના ધર્મનું પ્રદર્શન ન કરવું; ahiṃsā ahiṃsanaṃ prāṇinām apīḍanam; kṣāntiḥ parāparādhaprāptau avikriyā; śaucaṃ kāyamalānāṃ mṛjjalābhyāṃ prakṣālanam antaś ca manasaḥ — માટી-જળથી શરીરની શુદ્ધિ, અને અંદર મનની.
આચાર્ય રામાનુજ. amānitvam utkṛṣṭajaneṣu avadhīraṇārahitvam — શ્રેષ્ઠ લોકોની અવજ્ઞા ન કરવી; adambhitvaṃ dhārmikatvayaśaḥprayojanatayā dharmānuṣṭhānaṃ dambhaḥ, tadrahitatvam — "ધાર્મિક" કહેવડાવવા માટે ધર્મ કરવો એ દંભ; ahiṃsā vāṅmanaḥkāyaiḥ parapīḍārahitvam — વાણી, મન, શરીરથી કોઈને પીડા નહીં; kṣāntiḥ paraiḥ pīḍyamānasya api tān prati avikṛtacittavyam (corpus જોડણી).
મધુસૂદન સરસ્વતી. દરેક ગુણની બારીક વ્યાખ્યા: માનિત્વ = vidyamānair avidyamānair vā guṇair ātmanaḥ ślāghanaṃ — હોય કે ન હોય, ગુણોથી પોતાની પ્રશંસા; દંભિત્વ = lābhapūjākhyātyarthaṃ svadharmaprakaṭīkaraṇaṃ — લાભ, પૂજા, ખ્યાતિ માટે પોતાનો ધર્મ દેખાડવો; ક્ષાંતિ = parāparādhe … nirvikāracittatayā tadaparādhasahanaṃ; આર્જવ = yathāhṛdayaṃ vyavaharaṇam parapratāraṇārāhityam — જેવું દિલ, તેવો વ્યવહાર; કોઈને છેતરવું નહીં.
શ્રીધર સ્વામી. અમાનિત્વ = svaguṇaślāghārāhityam; આચાર્યોપાસના = sadgurusevā; શૌચનાં બે રૂપ — bāhyam ābhyantaraṃ ca, અને આંતરિક = rāgādimalakṣālanam — રાગ વગેરે મેલ ધોવો; સ્થૈર્ય = sanmārge pravṛttasya tadekaniṣṭhatā.
મધ્વાચાર્ય. દંભની એક તીખી વ્યાખ્યા: ātmālpatvaṃ jñātvā 'pi mahattvapradarśanaṃ dambhaḥ — પોતાની નાનપ જાણવા છતાં મહાનતા દેખાડવી; આર્જવ = manovākkāyakarmaṇām avaiparītyam — મન, વાણી, શરીર અને કર્મમાં વિરોધ ન હોય.
AI-assisted draft translation — under review.