श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुक में पढ़ें

भगवद गीता · Karma Yogaअध्याय 3, श्लोक 28 (3.28)

मूल संस्कृत · श्रीभगवान्

तत्त्ववित् तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः
गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते
॥ 3.28 ॥

tattvavit tu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ
guṇā guṇeṣu vartanta iti matvā na sajjate

अनुवाद

"लेकिन हे महाबाहो! गुण और कर्म के विभाग का तत्त्व जानने वाला 'गुण ही गुणों में बरत रहे हैं' ऐसा समझकर आसक्त नहीं होता।"

भावार्थ

"Guṇā guṇeṣu vartante" — गुण गुणों में.

  • शंकराचार्य: guṇāḥ karaṇātmakāḥ guṇeṣu viṣayātmakeṣu vartante na ātmā — इंद्रियों के रूप में गुण, विषयों के रूप में गुणों में बरतते हैं; आत्मा नहीं। Guṇa-vibhāga और karma-vibhāga — दोनों का तत्त्व जानने वाला।
  • आचार्य रामानुज: guṇāḥ sattvādayaḥ sva-guṇeṣu sveṣu kāryeṣu vartante — सत्त्व आदि गुण अपने-अपने कार्यों में बरतते हैं — ऐसा मानकर वह गुण-कर्मों में "मैं कर्ता" के भाव से नहीं चिपकता।

आँख देखती है, कान सुनते हैं. सरल उदाहरण: आँख रूप को देखती है, जीभ स्वाद लेती है — प्रकृति का एक हिस्सा प्रकृति के दूसरे हिस्से से मिल रहा है। ज्ञानी इस "लेन-देन" को देखता है, पर उससे अपनी पहचान नहीं बनाता।

AI-सहायता से तैयार हिन्दी प्रारूप — समीक्षा जारी है।

📖 फ्लिपबुक में पढ़ें ✉ सुधार सुझाएँ