श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Vibhuti YogaAdhyaay 10, Shloka 4 (10.4)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः
सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च
॥ 10.4 ॥

buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ
sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvo bhayaṃ cābhayameva ca

Anuvaad

"Buddhi, gyaan, moh-rahitata, kshama, satya, indriya-sanyam, man ki shaanti, sukh, dukh, utpatti aur naash, bhay aur abhay bhi —" (vaakya 10.5 mein poora hota hai)

Bhaavaarth

Shankaracharya (chhoti paribhashaayein): buddhiḥ antaḥkaraṇasya sūkṣmādyarthāvabodhanasāmarthyam; asaṃmohaḥ pratyutpanneṣu boddhavyeṣu vivekapūrvikā pravṛttiḥ — saamne aayi baat mein vivek se kaam; kṣamā ākruṣṭasya tāḍitasya vā avikṛtacittatā — gaali ya maar khaakar bhi man ka na bigadna; satyaṃ yathādṛṣṭasya yathāśrutasya ca ātmānubhavasya parabuddhisaṃkrāntaye tathaiva uccāryamāṇā vāk; damaḥ bāhyendriyopaśamaḥ; śamaḥ antaḥkaraṇasya upaśamaḥ.

Aacharya Ramanuja (bhaav = man ki vrittiyaan): asaṃmohaḥ — seep mein chaandi ka bhram hatna; satyaṃ yathādṛṣṭaviṣayaṃ bhūtahitarūpaṃ vacanam — jaisa dekha, aur jo praaniyon ke hit mein ho; bhavo bhavanam anukūlānubhavahetukaṃ manaso bhavanam — anukool anubhav se man ka khilna; abhāvaḥ … manasaḥ avasādaḥ — man ka bujhna; bhayam āgāmino duḥkhasya hetudarśanajaṃ duḥkham — aane wale dukh ka kaaran dekh kar dukh.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein