Bhagavad Gita · Moksha Sannyasa YogaAdhyaay 18, Shloka 41 (18.41)
Mool Sanskrit · श्रीभगवान्
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः
॥ 18.41 ॥
brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa
karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ
Anuvaad
"He Parantap, brahman, kshatriya, vaishya aur shoodron ke karm svabhaav se utpann gunon ke anusaar baante gaye hain."
Bhaavaarth
Shankaracharya. śūdrāṇām asamāsakaraṇam ekajātitve sati vedānadhikārāt — shoodron ko samaas mein na jodne ka kaaran (unke anusaar) — ved mein adhikaar na hona.
Aacharya Ramanuja. svakīyo bhāvaḥ svabhāvaḥ brahmaṇādijanmahetubhūtaṃ prācīnaṃ karma — svabhaav = brahman aadi janm ka kaaran purana karm.
Shreedhar Swami. 18.41 se adhyaay ant tak ko sarvagītārthasāraṃ — poori Gita ka saar — maante hain: svasvādhikāravihitaiḥ karmabhiḥ parameśvarārādhanāt tatprasādalabdhajñānena — apne-apne kartavya se Ishvar ki aaraadhna, aur unki kripa se gyaan. "Svabhaav" ke do arth dete hain: (1) svabhāvaḥ sāttvikādiḥ … guṇair upalakṣaṇabhūtaiḥ — saattvik aadi svabhaav, gun jinke chinh; (2) svabhāvaḥ pūrvajanmasaṃskāraḥ — pichhle janm ke sanskaar. Aur unki tika mein shoodron ko dvijatvābhāvena — dvij na hone se — alag ginaana bhi hai.
Madhusoodan Saraswati. Adhyaay 14–15 se jodte hain: sab trigunaatmak hai, to asang-shastra kahan se? Uttar: svasvādhikāravihitair varṇāśramadharmaiḥ paritoṣyamāṇāt parameśvarād asaṅgaśastralābhaḥ — apne-apne kartavya se prasann Ishvar se asang ka shastra milta hai (varnaashram ka ullekh unke yug ka sandarbh).