श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा

भगवद्गीता · Moksha Sannyasa Yogaअध्याय 18, श्लोक 41 (18.41)

मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः
॥ 18.41 ॥

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa
karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ

अनुवाद

"हे परंतपा, ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र यांची कर्मे स्वभावातून उत्पन्न झालेल्या गुणांनुसार विभागली आहेत."

भावार्थ

शंकराचार्य. śūdrāṇām asamāsakaraṇam ekajātitve sati vedānadhikārāt — शूद्रांना समासात न जोडण्याचे कारण (त्यांच्या मते) — वेदांत अधिकार नसणे.

आचार्य रामानुज. svakīyo bhāvaḥ svabhāvaḥ brahmaṇādijanmahetubhūtaṃ prācīnaṃ karma — स्वभाव = ब्राह्मण इत्यादी जन्माचे कारण असलेले जुने कर्म.

श्रीधर स्वामी. 18.41 पासून अध्यायाच्या शेवटपर्यंतच्या भागाला sarvagītārthasāraṃ — संपूर्ण गीतेचे सार — मानतात: svasvādhikāravihitaiḥ karmabhiḥ parameśvarārādhanāt tatprasādalabdhajñānena — आपापल्या कर्तव्याने ईश्वराची आराधना, आणि त्यांच्या कृपेने ज्ञान. "स्वभाव" याचे दोन अर्थ देतात: (1) svabhāvaḥ sāttvikādiḥ … guṇair upalakṣaṇabhūtaiḥ — सात्त्विक इत्यादी स्वभाव, गुण ज्यांची चिन्हे आहेत; (2) svabhāvaḥ pūrvajanmasaṃskāraḥ — मागील जन्मांचे संस्कार. आणि त्यांच्या टीकेत शूद्रांना dvijatvābhāvena — द्विज नसल्यामुळे — वेगळे गणणेही आहे.

मधुसूदन सरस्वती. अध्याय 14–15 शी जोडतात: सर्व काही त्रिगुणात्मक आहे, तर असंग-शस्त्र कुठून मिळणार? उत्तर: svasvādhikāravihitair varṇāśramadharmaiḥ paritoṣyamāṇāt parameśvarād asaṅgaśastralābhaḥ — आपापल्या कर्तव्याने प्रसन्न झालेल्या ईश्वराकडून असंगाचे शस्त्र मिळते (वर्णाश्रमाचा उल्लेख हा त्यांच्या युगाचा संदर्भ).

AI-assisted draft translation — under review.

📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा ✉ सुधारणा सुचवा