श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 Flipbook mein padhein

Bhagavad Gita · Raja Vidya Raja Guhya YogaAdhyaay 9, Shloka 10 (9.10)

Mool Sanskrit · श्रीभगवान्

मयाऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम्
हेतुनाऽनेन कौन्तेय जगद् विपरिवर्तते
॥ 9.10 ॥

mayā'dhyakṣeṇa prakṛtiḥ sūyate sacarācaram
hetunā'nena kaunteya jagad viparivartate

Anuvaad

"He Kaunteya, meri adhyakshata mein prakriti chal-achal jagat ko janm deti hai; isi kaaran se jagat chakra mein ghoomta hai."

Bhaavaarth

Shankaracharya — saakshi. Mayā adhyakṣeṇa sarvato dṛśi-mātra-svarūpeṇa avikriyātmanā — main sab or se keval drashta, avikaari; mama māyā triguṇātmikā avidyā-lakṣaṇā prakṛtiḥ sūyate; pramaan Shvetashvatara 6.11 (eko devaḥ sarva-bhūteṣu gūḍhaḥ … karmādhyakṣaḥ … sākṣī cetā kevalo nirguṇaś ca). Phir gehra prashn: kiṃ-nimittā iyaṃ sṛṣṭiḥ? — srishti kyon? — aur Taittiriya Brahmana ka ko addhā veda — "kaun sach mein jaanta hai?".

Aacharya Ramanuja — satya-sankalp swaami. Kṣetrajña-karmānuguṇaṃ madīyā prakṛtiḥ satya-saṃkalpena mayā adhyakṣeṇa īkṣitā … sūyate — jeevon ke karm ke anusaar, mujh satya-sankalp adhyaksh ki drishti se prakriti jagat rachti hai; iti mat-svāmyaṃ satya-saṃkalpatvaṃ nairghṛṇyādi-doṣa-rahitatvam … mama vasudeva-sūnoḥ aiśvaraṃ yogaṃ paśya — mera swaamitva, satya-sankalpata, kroorata aadi doshon se rahit hona — mujh Vasudev-putra ka yeh Ishwariya yog dekho. Pramaan Shvetashvatara 4.9–10.

Antar: Shankara — adhyaksh = nirvikaar saakshi; Ramanuja — adhyaksh = satya-sankalp swaami, jo avataar (Vasudev-putra) mein bhi wahi hai.

📖 Flipbook mein padhein ✉ Sudhaar sujhaayein