భగవద్గీత · Raja Vidya Raja Guhya Yogaఅధ్యాయం 9, శ్లోకం 10 (9.10)
మూల సంస్కృతం · శ్రీభగవాన్
మయాఽధ్యక్షేణ ప్రకృతిః సూయతే సచరాచరమ్
హేతునాఽనేన కౌన్తేయ జగద్ విపరివర్తతే
॥ 9.10 ॥
mayā'dhyakṣeṇa prakṛtiḥ sūyate sacarācaram
hetunā'nena kaunteya jagad viparivartate
అనువాదం
"కౌంతేయా, నా అధ్యక్షతలో ప్రకృతి చరాచర జగత్తును పుట్టిస్తుంది; ఈ కారణం చేతనే జగత్తు చక్రంలా తిరుగుతుంది."
భావార్థం
శంకరాచార్యులు — సాక్షి. Mayā adhyakṣeṇa sarvato dṛśi-mātra-svarūpeṇa avikriyātmanā — నేను అన్ని వైపుల నుండి కేవలం ద్రష్టను, అవికారిని; mama māyā triguṇātmikā avidyā-lakṣaṇā prakṛtiḥ sūyate; ప్రమాణం శ్వేతాశ్వతర 6.11 (eko devaḥ sarva-bhūteṣu gūḍhaḥ … karmādhyakṣaḥ … sākṣī cetā kevalo nirguṇaś ca). తర్వాత లోతైన ప్రశ్న: kiṃ-nimittā iyaṃ sṛṣṭiḥ? — సృష్టి ఎందుకు? — తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణంలోని ko addhā veda — "నిజంగా ఎవరికి తెలుసు?".
ఆచార్య రామానుజులు — సత్యసంకల్పుడైన స్వామి. Kṣetrajña-karmānuguṇaṃ madīyā prakṛtiḥ satya-saṃkalpena mayā adhyakṣeṇa īkṣitā … sūyate — జీవుల కర్మలకు అనుగుణంగా, సత్యసంకల్పుడైన అధ్యక్షుడనైన నా దృష్టితో ప్రకృతి జగత్తును సృష్టిస్తుంది; iti mat-svāmyaṃ satya-saṃkalpatvaṃ nairghṛṇyādi-doṣa-rahitatvam … mama vasudeva-sūnoḥ aiśvaraṃ yogaṃ paśya — నా స్వామిత్వం, సత్యసంకల్పత్వం, క్రూరత్వం మొదలైన దోషాలు లేకపోవడం — వసుదేవ పుత్రుడనైన నా ఈ ఈశ్వర యోగాన్ని చూడు. ప్రమాణం శ్వేతాశ్వతర 4.9–10.
భేదం: శంకరులు — అధ్యక్షుడు = నిర్వికార సాక్షి; రామానుజులు — అధ్యక్షుడు = సత్యసంకల్పుడైన స్వామి, అవతారంలో (వసుదేవ పుత్రునిలో) కూడా ఆయనే.
AI-assisted draft translation — under review.