ഭഗവദ്ഗീത · Vishvarupa Darshana Yogaഅദ്ധ്യായം 11, ശ്ലോകം 55 (11.55)

ശങ്കരാചാര്യർ. ആമുഖം (11.54-ന്റെ അവസാനം): adhunā sarvasya gītāśāstrasya sārabhūtaḥ arthaḥ niḥśreyasārthaḥ anuṣṭheyatvena samuccitya ucyate — ഇനി ഗീതാശാസ്ത്രത്തിന്റെ മുഴുവൻ സാരം, മോക്ഷത്തിനായി, ആചരിക്കാവുന്ന രൂപത്തിൽ പറയുന്നു; karoti bhṛtyaḥ svāmikarma, na tu ātmanaḥ paramā pretya gantavyā gatir iti svāminaṃ pratipadyate — ഭൃത്യൻ യജമാനന്റെ ജോലി ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ യജമാനനെ പരമഗതിയായി കരുതുന്നില്ല; ഈ ഭക്തൻ അങ്ങനെ കരുതുന്നു; saṅgavarjitaḥ dhanaputramitrakalatrabandhuvargeṣu; ഏറ്റവും പ്രധാനം: nirvairaḥ nirgatavairaḥ sarvabhūteṣu śatrubhāvarahitaḥ ātmanaḥ atyantāpakārapravṛtteṣv api — എല്ലാ പ്രാണികളോടും ശത്രുഭാവമില്ലാത്തവൻ, തനിക്ക് അത്യന്തം ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നതിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവരോടുപോലും.

ആചാര്യ രാമാനുജൻ. vedādhyayanādīni sarvāṇi karmāṇi madārādhanarūpāṇi iti yaḥ karoti — എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും എന്റെ ആരാധനയായി കരുതി ചെയ്യുന്നവൻ; വൈരം എന്തുകൊണ്ടില്ല? മൂന്നു കാരണങ്ങൾ: svaduḥkhasya svāparādhanimittatvānusaṃdhānāt — തന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം തന്റെതന്നെ പിഴവാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നതിനാൽ; sarvabhūtānāṃ paramapuruṣaparatantratvānusaṃdhānāt — എല്ലാ പ്രാണികളും പരമപുരുഷന്റെ അധീനരാണെന്ന് അറിയുന്നതിനാൽ; ca sarvabhūteṣu vairanimittābhāvāt teṣu nirvairaḥ — അതുകൊണ്ട് വൈരത്തിന് ഒരു കാരണവുമില്ല.

മധുസൂദന സരസ്വതി. sarvasya gītāśāstrasya sārabhūto 'rthaḥ — ഗീതാശാസ്ത്രത്തിന്റെ മുഴുവൻ സാരം; "നിർവൈരൻ" = apakāriṣv api dveṣaśūnyaḥ — ദ്രോഹിക്കുന്നവരോടുപോലും ദ്വേഷമില്ലാത്തവൻ.

ശ്രീധരസ്വാമി. sarvaśāstrasāraṃ paramaṃ rahasyaṃ — എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും സാരം, പരമരഹസ്യം.

ശങ്കരാചാര്യർ — തുടർന്ന്. "മത്പരൻ" എന്നതിലെ മനോഹരമായ ഭേദം: karoti bhṛtyaḥ svāmikarma? na tu ātmanaḥ paramā pretya gantavyā gatir iti svāminaṃ pratipadyate — ഭൃത്യൻ യജമാനന്റെ ജോലി ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ യജമാനനെ തന്റെ പരമഗതിയായി കരുതുന്നില്ല; ഭക്തൻ ഭഗവാന്റെ ജോലിയും ചെയ്യുന്നു, അവിടുത്തെത്തന്നെ പരമഗതിയായി കരുതുകയും ചെയ്യുന്നു.