श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा

भगवद्गीता · Vishvarupa Darshana Yogaअध्याय 11, श्लोक 55 (11.55)

मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्

मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः
निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव
॥ 11.55 ॥

matkarmakṛnmatparamo madbhaktaḥ saṅgavarjitaḥ
nirvairaḥ sarvabhūteṣu yaḥ sa māmeti pāṇḍava

अनुवाद

"हे पांडवा, जो माझ्यासाठी कर्म करतो, मलाच परम लक्ष्य मानतो, माझा भक्त आहे, आसक्तीपासून मुक्त आहे, आणि सर्व प्राण्यांविषयी वैररहित आहे — तो मला प्राप्त होतो."

भावार्थ

शंकराचार्य. भूमिका (11.54 च्या शेवटी): adhunā sarvasya gītāśāstrasya sārabhūtaḥ arthaḥ niḥśreyasārthaḥ anuṣṭheyatvena samuccitya ucyate — आता संपूर्ण गीताशास्त्राचे सार, मोक्षासाठी, आचरणयोग्य रूपात सांगितले जाते; karoti bhṛtyaḥ svāmikarma, na tu ātmanaḥ paramā pretya gantavyā gatir iti svāminaṃ pratipadyate — नोकर मालकाचे काम करतो पण मालकाला परम गती मानत नाही; हा भक्त मानतो; saṅgavarjitaḥ dhanaputramitrakalatrabandhuvargeṣu; आणि सर्वांत महत्त्वाचे: nirvairaḥ nirgatavairaḥ sarvabhūteṣu śatrubhāvarahitaḥ ātmanaḥ atyantāpakārapravṛtteṣv api — सर्व प्राण्यांविषयी शत्रुभावरहित, जे आपला अत्यंत अपकार करण्यात गुंतलेले आहेत त्यांच्याविषयीही.

आचार्य रामानुज. vedādhyayanādīni sarvāṇi karmāṇi madārādhanarūpāṇi iti yaḥ karoti — सर्व कर्मे माझी आराधना मानून; वैर का नाही? तीन कारणे: svaduḥkhasya svāparādhanimittatvānusaṃdhānāt — आपल्या दुःखाचे कारण आपलीच चूक समजल्यामुळे; sarvabhūtānāṃ paramapuruṣaparatantratvānusaṃdhānāt — सर्व प्राणी परमपुरुषाच्या अधीन आहेत, हे जाणल्यामुळे; ca sarvabhūteṣu vairanimittābhāvāt teṣu nirvairaḥ — म्हणून वैराचे कोणतेही कारण नाही.

मधुसूदन सरस्वती. sarvasya gītāśāstrasya sārabhūto 'rthaḥ — संपूर्ण गीताशास्त्राचे सार; आणि "निर्वैर" = apakāriṣv api dveṣaśūnyaḥ — अपकार करणाऱ्यांविषयीही द्वेषरहित.

श्रीधर स्वामी. sarvaśāstrasāraṃ paramaṃ rahasyaṃ — सर्व शास्त्रांचे सार, परम रहस्य.

शंकराचार्य — पुढे. "मत्पर" याचा सुंदर भेद: karoti bhṛtyaḥ svāmikarma? na tu ātmanaḥ paramā pretya gantavyā gatir iti svāminaṃ pratipadyate — नोकर मालकाचे काम करतो, पण मालकाला आपली परम गती मानत नाही; भक्त भगवंताचे कामही करतो आणि त्यांनाच परम गती मानतो.

AI-assisted draft translation — under review.

📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा ✉ सुधारणा सुचवा