भगवद्गीता · Arjuna Vishada Yogaअध्याय 1, श्लोक 46 (1.46)

कळसाचा बिंदू. अर्जुनाचा प्रवास पाहा: 1.20 मध्ये धनुष्य उचलले; 1.31 मध्ये "कल्याण दिसत नाही"; 1.35 मध्ये "त्यांनी मारले तरी मी मारणार नाही"; आणि आता — "त्यांनी मला निःशस्त्र अवस्थेत मारले, तेच अधिक चांगले." हा प्रतिकाराचा पूर्ण त्याग आहे.

मधुसूदनांची व्याख्या — तीन मुद्दे:

1. "अहिंसा, प्राणांहूनही श्रेष्ठ, प्राण्यांचा परम धर्म आहे" — म्हणून पापापासून वाचण्यासाठी जीवनापेक्षा मरण अर्जुनाला अधिक हितकारक वाटते.
2. Apratīkāram याचा एक अर्थ: आपले प्राण वाचवण्याचा कोणताही प्रयत्न न करणारा.
3. दुसरा अर्थ: बंधुवधाच्या केवळ निश्चयाने लागलेल्या दोषाचे, इतर कोणत्याही प्रायश्चित्ताविना — म्हणजे अर्जुन जणू विचार करत आहे की प्राण देणे हेच या हेतूचे प्रायश्चित्त (शुद्धी) ठरेल.

तिसरा मुद्दा अतिशय खोल आहे: 1.45 मध्ये अर्जुनाने आपल्या हेतूला पाप म्हटले होते; आता तो त्या पापाची शुद्धी आपल्या मरणात पाहतो.

"Kṣemataram" — अधिक कल्याणकारी. अर्जुन "सुख" किंवा "सोपे" म्हणत नाही; तो क्षेम — कल्याण, सुरक्षितता, हित — हा शब्द निवडतो. त्याच्यासाठी निःशस्त्र अवस्थेत मारले जाणे हा नैतिकदृष्ट्या सुरक्षित मार्ग आहे — कारण मग हातांवर आपल्या माणसांचे रक्त नसेल.

एक गंभीर संकेत — आत्मत्यागाची इच्छा. अर्जुनाचे हे वाक्य अशा स्थितीचे दर्शन घडवते जिथे व्यक्तीला स्वतःचे नाहीसे होणे "अधिक चांगले" वाटू लागते. गीता हे एक नैतिक-धार्मिक संकट म्हणून मांडते, आणि कृष्णाचा संपूर्ण उपदेश अर्जुनाला या स्थितीतून बाहेर काढून स्थिर बुद्धी आणि कर्तव्याकडे नेतो. (खाली एक आवश्यक सुरक्षा-टीप आहे.)