भगवद्गीता · Karma Yogaअध्याय 3, श्लोक 2 (3.2)
मूळ संस्कृत · अर्जुनः
व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे
तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम्
॥ 3.2 ॥
vyāmiśreṇeva vākyena buddhiṃ mohayasīva me
tadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām
अनुवाद
"आपण जणू मिश्र (गुंतागुंतीच्या) वचनांनी माझ्या बुद्धीला मोहात टाकत आहात. म्हणून निश्चित करून मला ती एक गोष्ट सांगा, जिच्यामुळे मी कल्याण मिळवू शकेन."
भावार्थ
शंकराचार्य — "iva" चे महत्त्व. yadyapi vivikta-abhidhāyī bhagavān, tathāpi mama manda-buddheḥ vyāmiśram iva bhagavad-vākyaṃ pratibhāti — भगवान तर वेगवेगळे, स्पष्ट बोलतात; तरीही मला मंदबुद्धीला त्यांचे वचन मिश्रित असल्यासारखे वाटते. आपण तर माझ्या बुद्धीचा मोह दूर करायला आला आहात — मग मोहात कसे टाकू शकाल? म्हणून "iva" — जणू.
शंकरांचा तर्क (समुच्चयाच्या विरोधात, पुढे चालू). शंकराचार्य म्हणतात: अर्जुन "दोघांपैकी एक" मागतो — ज्ञान किंवा कर्म. जर कृष्णाने आधी सांगितले असते की दोन्ही एकत्र करायचे आहेत, तर अर्जुनाने "एक" का मागितले असते? हेही समुच्चयपक्षाच्या विरुद्ध आहे.
आचार्य रामानुज — काय मिश्रित वाटले. आत्मदर्शनाचे साधन ज्ञाननिष्ठा — जी सर्व इंद्रियांचा व्यापार थांबणे या स्वरूपाची आहे — आणि तिच्या उलट स्वरूपाच्या कर्माला "साधन" म्हटले जावे, "तेच कर" असे म्हटले जावे — हे वाक्य विरोधी, मिश्रित वाटते. म्हणून ekam amiśra-rūpaṃ vākyaṃ vada — एक अमिश्र वाक्य सांगा, ज्यामुळे मी काय करायचे हे ठरवून आपले कल्याण मिळवेन.
AI-assisted draft translation — under review.