श्रीमद्भगवद्गीताShrimad Bhagavad Gita 📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा

भगवद्गीता · Akshara Brahma Yogaअध्याय 8, श्लोक 20 (8.20)

मूळ संस्कृत · श्रीभगवान्

परस्तस्मात् तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात् सनातनः
यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति
॥ 8.20 ॥

parastasmāt tu bhāvo'nyo'vyakto'vyaktāt sanātanaḥ
yaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati

अनुवाद

परंतु त्या अव्यक्ताच्या पलीकडे दुसरे एक सनातन अव्यक्त तत्त्व आहे, जे सर्व प्राणी नष्ट झाले तरी नष्ट होत नाही.

भावार्थ

दोन अव्यक्त. पहिले — सृष्टि-प्रलयाचे बीज (बदलणारे); दुसरे — सनातन, जे कधीच बदलत नाही.

शंकराचार्य. Tu-śabdaḥ akṣarasya vivakṣitasya avyaktāt vailakṣaṇya-viśeṣaṇārthaḥ — "tu" हा शब्द अक्षराला पहिल्या अव्यक्ताहून भिन्न सांगण्यासाठी; bhāvaḥ akṣarākhyaṃ paraṃ brahma — हा भाव म्हणजे अक्षर नावाचे परम ब्रह्म; पहिले अव्यक्त bhūta-grāma-bīja-bhūtāt avidyā-lakṣaṇāt — प्राणिसमूहाचे बीज, अविद्यारूप; sanātanaḥ … sarveṣu bhūteṣu brahmādiṣu naśyatsu na vinaśyati.

आचार्य रामानुज — शुद्ध आत्मा. Tasmād avyaktād acetana-prakṛti-rūpāt puruṣārthatayā para utkṛṣṭo bhāvaḥ anyo jñānaikākāratayā tasmād visajātīyaḥ — अचेतन प्रकृतिरूप अव्यक्तापेक्षा, पुरुषार्थ म्हणून श्रेष्ठ, ज्ञान हाच एकमेव आकार असल्यामुळे त्याहून भिन्न जातीचा; avyaktaḥ kenacit pramāṇena na vyajyata iti … sva-saṃvedyāsādhāraṇākāraḥ — कोणत्याही प्रमाणाने प्रकट होत नाही, केवळ स्वानुभवानेच जाणला जातो; tatra tatra sthito api na vinaśyati — भूतांमध्ये राहूनही नष्ट होत नाही.

फरक: शंकर — परम ब्रह्म; रामानुज — प्रकृतीपासून मुक्त शुद्ध जीवात्मा (कैवल्यार्थीचे प्राप्य).

AI-assisted draft translation — under review.

📖 फ्लिपबुकमध्ये वाचा ✉ सुधारणा सुचवा