ଅଧ୍ୟାୟ 15ପୁରୁଷୋତ୍ତମୟୋଗଃPurushottama Yoga

ଓଲଟା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (15.1–15.2)। ମୂଳ ଉପରେ, ଶାଖା ତଳେ — ସଂସାର-ବୃକ୍ଷ; ବେଦ ତାହାର ପତ୍ର; ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ବେଦବିତ୍ (15.1); ଗୁଣଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଶାଖା, ବିଷୟ ତାହାର କଅଁଳ ପତ୍ର, ଏବଂ ତଳେ ମନୁଷ୍ୟ-ଲୋକରେ କର୍ମର ମୂଳ (15.2)।

କାଟିବା ଓ ଖୋଜିବା (15.3–15.6)। ଏହାର ରୂପ, ଆଦି, ଅନ୍ତ, ଆଧାର ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଅସଙ୍ଗର ଦୃଢ଼ ଶସ୍ତ୍ରରେ କାଟ (15.3); ତା'ପରେ ସେହି ପଦ ଖୋଜ ଯେଉଁଠାରୁ ଆଉ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ — "ସେହି ଆଦି ପୁରୁଷଙ୍କ ଶରଣ" (15.4); ମାନ-ମୋହ ରହିତ, ନିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ସ୍ଥିତ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ଲୋକେ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି (15.5); ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି ନାହିଁ — ତାହା ମୋର ପରମ ଧାମ (15.6)।

ଜୀବ — ଭଗବାନଙ୍କ ଅଂଶ (15.7–15.11)। ମୋର ହିଁ ସନାତନ ଅଂଶ ଜୀବ ହୁଏ, ମନ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଟାଣେ (15.7); ପବନ ଯେପରି ସୁଗନ୍ଧ ନେଇଯାଏ, ସେହିପରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇଯାଏ (15.8); ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ବିଷୟ ଭୋଗ କରେ (15.9); ମୂଢ଼ମାନେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନ-ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଲୋକେ ଦେଖନ୍ତି (15.10); ଯତ୍ନଶୀଳ ଯୋଗୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି; ଅକୃତାତ୍ମା ପ୍ରୟତ୍ନ କରି ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ (15.11)।

ବିଭୂତି-ସଂକ୍ଷେପ (15.12–15.15)। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନିର ତେଜ ମୋର (15.12); ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ, ସୋମ ହୋଇ ବନସ୍ପତିମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ (15.13); ବୈଶ୍ୱାନର ହୋଇ ଅନ୍ନ ହଜମ କରାଏ (15.14); ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅଛି; ସ୍ମୃତି, ଜ୍ଞାନ, ଅପୋହନ ମୋ'ଠାରୁ; ବେଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଦ୍ୟ, ବେଦାନ୍ତକୃତ୍, ବେଦବିତ୍ (15.15)।

ତିନି ପୁରୁଷ (15.16–15.20)। କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷର (15.16); ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟ — ପରମାତ୍ମା, ତିନି ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି (15.17); ସେଥିପାଇଁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ (15.18); ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ସର୍ବବିତ୍, ସର୍ବ-ଭାବରେ ଭଜନ କରେ (15.19); "ଗୁହ୍ୟତମ ଶାସ୍ତ୍ର" — ଜାଣି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ କୃତକୃତ୍ୟ (15.20)।