ଅଧ୍ୟାୟ 16ଦୈବାସୁରସମ୍ପଦ୍ବିଭାଗୟୋଗଃDaivasura Sampad Vibhaga Yoga
ଅଧ୍ୟାୟ ସାରାଂଶ
ଦୈବୀ ସମ୍ପଦ (16.1–16.3). ଅଭୟ, ସତ୍ତ୍ୱଶୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ସ୍ଥିତି, ଦାନ, ଦମ, ଯଜ୍ଞ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ତପ, ଆର୍ଜବ (16.1); ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅକ୍ରୋଧ, ତ୍ୟାଗ, ଶାନ୍ତି, ଅପୈଶୁନ, ଦୟା, ଅଲୋଲୁପତା, ମାର୍ଦବ, ହ୍ରୀ, ଅଚାପଳ (16.2); ତେଜ, କ୍ଷମା, ଧୃତି, ଶୌଚ, ଅଦ୍ରୋହ, ନାତିମାନିତା — 26 ଗୁଣ (16.3)।
ଆସୁରୀ ସମ୍ପଦ ଓ ଆଶ୍ୱାସନା (16.4–16.6). ଦମ୍ଭ, ଦର୍ପ, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ପାରୁଷ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନ (16.4); ଦୈବୀ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ, ଆସୁରୀ ବନ୍ଧନ ପାଇଁ; "ଶୋକ କର ନାହିଁ" (16.5); ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି — ଏବେ ଆସୁରୀ ଶୁଣ (16.6)।
ଆସୁରୀ ଦୃଷ୍ଟି (16.7–16.12). ପ୍ରବୃତ୍ତି-ନିବୃତ୍ତିର ବିବେକ ନାହିଁ, ନା ଶୌଚ, ନା ସତ୍ୟ (16.7); "ଜଗତ ଅସତ୍ୟ, ଆଧାରହୀନ, ଈଶ୍ୱରହୀନ, କାମହେତୁକ" (16.8); ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉଗ୍ର କର୍ମ (16.9); କେବେ ପୂରଣ ନ ହେଉଥିବା କାମନା, ଭୁଲ ଆଗ୍ରହ (16.10); ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନନ୍ତ ଚିନ୍ତା, "ବସ୍ ଏତିକି" (16.11); ଆଶାର ଫାଶ, ଅନ୍ୟାୟରେ ସଞ୍ଚୟ (16.12)।
ଆସୁରୀ ଆତ୍ମାଳାପ (16.13–16.18). "ଆଜି ଏହା ମିଳିଲା, ସେହା ମିଳିବ" (16.13); "ମୁଁ ମାରିଲି, ମୁଁ ଈଶ୍ୱର, ମୁଁ ଭୋଗୀ" (16.14); "ଧନୀ, କୁଳୀନ — ମୋ ଭଳି କିଏ?" (16.15); ବିକ୍ଷିପ୍ତ ମନ, ନର୍କ (16.16); ଦେଖାଣିଆ ନାମ-ଯଜ୍ଞ (16.17); ଅହଂକାରରୁ — ନିଜ ଓ ପର ଶରୀରରେ ସ୍ଥିତ ମୋ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ (16.18)।
ପରିଣାମ ଓ ଉପାୟ (16.19–16.24). କ୍ରୂର ଆସୁରୀ ଯୋନିରେ (16.19–16.20); ନର୍କର ତିନି ଦ୍ୱାର — କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ (16.21); ଏଥିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରେୟସ ଓ ପରମ ଗତି (16.22); ମନଇଚ୍ଛା ଚାଲିରେ ନା ସିଦ୍ଧି, ନା ସୁଖ (16.23); ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରମାଣ — ବୁଝି କର୍ମ କର (16.24)।
AI-assisted draft translation — under review.
24 ଶ୍ଳୋକ
- 16.1ଅଭୟଂ ସତ୍ତ୍ବସଂଶୁଦ୍ଧିର୍ଜ୍ଞାନୟୋଗବ୍ଯବସ୍ଥିତିଃଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: "ନିର୍ଭୟତା, ଅନ୍ତଃକରଣର ଶୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଦୃଢ଼ ସ୍ଥିତି, ଦାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସଂଯମ, ଯଜ୍ଞ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ତପ ଓ…
- 16.2ଅହିଂସା ସତ୍ଯମକ୍ରୋଧସ୍ତ୍ଯାଗଃ ଶାନ୍ତିରପୈଶୁନମ୍ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅକ୍ରୋଧ, ତ୍ୟାଗ, ଶାନ୍ତି, ଚୁଗୁଲି ନ କରିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା, ଲୋଭ ନ ଥିବା, କୋମଳତା, ଲଜ୍ଜା ଓ ଚଞ୍ଚଳତାର…
- 16.3ତେଜଃ କ୍ଷମା ଧୃତିଃ ଶୌଚମଦ୍ରୋହୋ ନାତିମାନିତାତେଜ, କ୍ଷମା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଶୌଚ, ଦ୍ରୋହ ନ କରିବା, ଏବଂ ଅହଂକାର ନ କରିବା — ହେ ଭାରତ, ଏସବୁ ଦୈବୀ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଗୁଣ।
- 16.4ଦମ୍ଭୋ ଦର୍ପୋଽଭିମାନଶ୍ଚ କ୍ରୋଧଃ ପାରୁଷ୍ଯମେବ ଚହେ ପାର୍ଥ, ଦମ୍ଭ, ଦର୍ପ, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, କଠୋରତା ଓ ଅଜ୍ଞାନ — ଏସବୁ ଆସୁରୀ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ।
- 16.5ଦୈବୀ ସମ୍ପଦ୍ ବିମୋକ୍ଷାୟ ନିବନ୍ଧାୟାଽଽସୁରୀ ମତାଦୈବୀ ସମ୍ପତ୍ତି ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏବଂ ଆସୁରୀ ବନ୍ଧନ ପାଇଁ ବୋଲି ମାନାଯାଏ। ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଶୋକ କର ନାହିଁ — ତୁମେ ଦୈବୀ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ଜନ୍ମ ହୋଇଛ।
- 16.6ଦ୍ବୌ ଭୂତସର୍ଗୌ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ଦୈବ ଆସୁର ଏବ ଚଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି — ଦୈବୀ ଓ ଆସୁରୀ। ଦୈବୀ ବିସ୍ତାରରେ କୁହାଗଲା; ହେ ପାର୍ଥ, ଏବେ ମୋଠାରୁ ଆସୁରୀ ଶୁଣ।
- 16.7ପ୍ରବୃତ୍ତିଂ ଚ ନିବୃତ୍ତିଂ ଚ ଜନା ନ ବିଦୁରାସୁରାଃଆସୁରୀ ଲୋକମାନେ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ନିବୃତ୍ତି (କ'ଣ କରିବା, କ'ଣ ନ କରିବା) ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ଠାରେ ନା ଶୌଚ ଅଛି, ନା ଆଚାର, ନା ସତ୍ୟ।
- 16.8ଅସତ୍ଯମପ୍ରତିଷ୍ଠଂ ତେ ଜଗଦାହୁରନୀଶ୍ବରମ୍ସେମାନେ କହନ୍ତି — ଜଗତ ଅସତ୍ୟ, ଆଧାରହୀନ, ଈଶ୍ୱରହୀନ; ପରସ୍ପର ସଂଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ — କାମ ଛଡ଼ା ଏହାର ଆଉ କି କାରଣ?
- 16.9ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମବଷ୍ଟଭ୍ଯ ନଷ୍ଟାତ୍ମାନୋଽଲ୍ପବୁଦ୍ଧୟଃଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧରି, ନଷ୍ଟ-ସ୍ୱଭାବ, ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି, ଉଗ୍ରକର୍ମୀ ଲୋକମାନେ ଜଗତର ଅହିତ ଓ ବିନାଶ ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡ ଟେକନ୍ତି।
- 16.10କାମମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦୁଷ୍ପୂରଂ ଦମ୍ଭମାନମଦାନ୍ବିତାଃକେବେ ପୂରଣ ନ ହେଉଥିବା କାମନାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଦମ୍ଭ, ମାନ ଓ ମଦରେ ଭରା, ମୋହରୁ ଭୁଲ ଆଗ୍ରହ ଧରି, ଅଶୁଦ୍ଧ ସଙ୍କଳ୍ପ ସହିତ ସେମାନେ କର୍ମ କରନ୍ତି।
- 16.11ଚିନ୍ତାମପରିମେୟାଂ ଚ ପ୍ରଲୟାନ୍ତାମୁପାଶ୍ରିତାଃପ୍ରଳୟ (ମୃତ୍ୟୁ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲୁଥିବା ଅଗଣିତ ଚିନ୍ତାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, କାମ-ଭୋଗକୁ ହିଁ ପରମ ମାନୁଥିବା — "ବସ୍ ଏତିକି ହିଁ" ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ…
- 16.12ଆଶାପାଶଶତୈର୍ବଦ୍ଧାଃ କାମକ୍ରୋଧପରାୟଣାଃଆଶାର ଶହ ଶହ ଫାଶରେ ବନ୍ଧା, କାମ-କ୍ରୋଧରେ ବୁଡ଼ି, ସେମାନେ ଭୋଗ ପାଇଁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଧନ-ସଞ୍ଚୟର ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
- 16.13ଇଦମଦ୍ଯ ମୟା ଲବ୍ଧମିମଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯେ ମନୋରଥମ୍ଆଜି ମୁଁ ଏହା ପାଇଲି, ଏହି ମନୋରଥ ମଧ୍ୟ ପାଇଯିବି; ଏହି (ଧନ) ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ମଧ୍ୟ ପୁଣି ମୋର ହୋଇଯିବ।
- 16.14ଅସୌ ମୟା ହତଃ ଶତ୍ରୁର୍ହନିଷ୍ଯେ ଚାପରାନପିସେହି ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ମାରିଦେଲି, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିବି। ମୁଁ ଈଶ୍ୱର, ମୁଁ ଭୋଗୀ, ମୁଁ ସିଦ୍ଧ, ବଳବାନ ଓ ସୁଖୀ।
- 16.15ଆଢ୍ଯୋଽଭିଜନବାନସ୍ମି କୋଽନ୍ଯୋଽସ୍ତି ସଦୃଶୋ ମୟାମୁଁ ଧନୀ, ମୁଁ କୁଳୀନ — ମୋ ସମାନ ଆଉ କିଏ ଅଛି? ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଦାନ ଦେବି, ଆନନ୍ଦ କରିବି — ଏପରି ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋହିତ।
- 16.16ଅନେକଚିତ୍ତବିଭ୍ରାନ୍ତା ମୋହଜାଲସମାବୃତାଃଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଭ୍ରମିତ, ମୋହର ଜାଲରେ ଘେରି ହୋଇ, କାମ-ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ — ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର ନର୍କରେ ପଡ଼ନ୍ତି।
- 16.17ଆତ୍ମସମ୍ଭାବିତାଃ ସ୍ତବ୍ଧା ଧନମାନମଦାନ୍ବିତାଃନିଜକୁ ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନୁଥିବା, ଅକଡ଼ ହୋଇ ରହିଥିବା, ଧନ ଓ ମାନର ମଦରେ ମତ୍ତ — ସେମାନେ ଦମ୍ଭରେ, ବିଧି ବିନା, ନାମମାତ୍ରର ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।
- 16.18ଅହଙ୍କାରଂ ବଲଂ ଦର୍ପଂ କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ଚ ସଂଶ୍ରିତାଃଅହଂକାର, ବଳ, ଦର୍ପ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଦୋଷଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସେହି ଲୋକମାନେ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ସ୍ଥିତ ମୋ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ…
- 16.19ତାନହଂ ଦ୍ବିଷତଃ କ୍ରୂରାନ୍ ସଂସାରେଷୁ ନରାଧମାନ୍ସେହି ଦ୍ୱେଷକାରୀ, କ୍ରୂର, ଅଶୁଭ ନରାଧମମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସଂସାରରେ ବାରମ୍ବାର ଆସୁରୀ ଯୋନିରେ ହିଁ ପକାଏ।
- 16.20ଆସୁରୀଂ ଯୋନିମାପନ୍ନା ମୂଢା ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନିହେ କୌନ୍ତେୟ, ଆସୁରୀ ଯୋନି ପାଇ, ଜନ୍ମ ଜନ୍ମ ମୂଢ଼ ହୋଇ, ମୋତେ ନ ପାଇ, ସେମାନେ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧମ ଗତିକୁ ଯାଆନ୍ତି।
- 16.21ତ୍ରିବିଧଂ ନରକସ୍ଯେଦଂ ଦ୍ବାରଂ ନାଶନମାତ୍ମନଃକାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ — ଏହି ତିନି ନର୍କର ଦ୍ୱାର, ଆତ୍ମାର ବିନାଶକାରୀ। ତେଣୁ ଏହି ତିନିଟିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
- 16.22ଏତୈର୍ବିମୁକ୍ତଃ କୌନ୍ତେୟ ତମୋଦ୍ବାରୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ନରଃହେ କୌନ୍ତେୟ, ଅନ୍ଧକାରର ଏହି ତିନି ଦ୍ୱାରରୁ ମୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କଲ୍ୟାଣର ଆଚରଣ କରେ, ଏବଂ ତା'ପରେ ପରମ ଗତି ପାଏ।
- 16.23ଯଃ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ବର୍ତତେ କାମକାରତଃଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଛାଡ଼ି ମନଇଚ୍ଛା ଆଚରଣ କରେ, ସେ ନା ସିଦ୍ଧି ପାଏ, ନା ସୁଖ, ନା ପରମ ଗତି।
- 16.24ତସ୍ମାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣଂ ତେ କାର୍ଯାକାର୍ଯବ୍ଯବସ୍ଥିତୌତେଣୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଶାସ୍ତ୍ର ହିଁ ତୁମର ପ୍ରମାଣ। ଶାସ୍ତ୍ରବିଧାନରେ କୁହାଯାଇଥିବା କର୍ମକୁ ଜାଣି ତୁମେ ଏଠାରେ କର୍ମ…