అధ్యాయం 3కర్మయోగఃKarma Yoga

అర్జునుని సందిగ్ధం (3.1–3.2). బుద్ధి (జ్ఞానం) కర్మ కంటే శ్రేష్ఠమైనదైతే, కృష్ణుడు తనను ఘోరమైన యుద్ధంలో ఎందుకు నియోగిస్తున్నాడు? "మీ కలగలుపు మాటలతో నా బుద్ధి భ్రమలో ఉంది — ఒక నిశ్చితమైన విషయం చెప్పండి."

కర్మ నుండి పారిపోవడం సాధ్యం కాదు (3.3–3.8). రెండు నిష్ఠలు ఉన్నాయి — సాంఖ్యులకు జ్ఞానయోగం ద్వారా, యోగులకు కర్మయోగం ద్వారా (3.3). కర్మను ప్రారంభించకపోవడం వల్ల నైష్కర్మ్యం లభించదు, కేవలం సన్యాసం వల్ల సిద్ధి లభించదు (3.4). ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేరు — ప్రకృతి గుణాలు చేయిస్తాయి (3.5). బయట ఇంద్రియాలను ఆపి, మనసులో విషయాలను చింతించడం మిథ్యాచారం (3.6); మనసుతో ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకొని, అనాసక్తుడై కర్మయోగం చేసేవాడు శ్రేష్ఠుడు (3.7). కాబట్టి నియత కర్మ చేయి; కర్మ అకర్మ కంటే శ్రేష్ఠం (3.8).

యజ్ఞం (3.9–3.16). యజ్ఞం కోసం చేసిన కర్మ బంధించదు; ఆసక్తిని విడిచి దాని కోసమే కర్మ చేయి (3.9). ప్రజాపతి యజ్ఞంతో పాటు ప్రజలను సృష్టించాడు (3.10); దేవతలు, మనుషులు ఒకరినొకరు పోషించుకుంటారు (3.11); తిరిగి ఇవ్వకుండా అనుభవించేవాడు దొంగ (3.12); యజ్ఞశేషాన్ని తినేవారు ముక్తులవుతారు, తమ కోసమే వండుకొనేవారు పాపాన్ని తింటారు (3.13). అన్నం → ప్రాణులు, వర్షం → అన్నం, యజ్ఞం → వర్షం, కర్మ → యజ్ఞం (3.14); కర్మ మూలం, ఇంకా ముందుకు (3.15). ఈ చక్రాన్ని తిప్పనివాడు వ్యర్థంగా జీవిస్తాడు (3.16).

జ్ఞాని, లోకసంగ్రహం (3.17–3.29). ఆత్మలో రమించేవానికి ఏ కర్తవ్యమూ లేదు (3.17–3.18) — కానీ నీవు ఆసక్తిని విడిచి కర్తవ్యాన్ని చేయి (3.19). జనకుడు మొదలైనవారు కర్మ ద్వారానే సిద్ధిని పొందారు; లోకసంగ్రహం కోసం కర్మ చేయి (3.20). శ్రేష్ఠుడు ఏది చేస్తాడో, ప్రజలు అదే చేస్తారు (3.21). కృష్ణుని స్వంత ఉదాహరణ: నాకు పొందవలసినది ఏదీ లేదు, అయినా నేను కర్మ చేస్తాను — లేకపోతే ప్రజలు దారి తప్పుతారు, లోకం చెదిరిపోతుంది (3.22–3.24). జ్ఞాని కూడా ఆసక్తి లేకుండా, లోకసంగ్రహం కోసం అలాగే కర్మ చేయాలి (3.25), అజ్ఞానుల బుద్ధిని చలింపజేయకూడదు (3.26). అన్ని కర్మలనూ ప్రకృతి గుణాలే చేస్తాయి, అహంకారం "నేనే కర్తను" అనుకుంటుంది (3.27); తత్త్వజ్ఞుడు ఎరుగును — గుణాలు గుణాలలో వర్తిస్తున్నాయి అని (3.28); అతడు అసంపూర్ణ జ్ఞానులను చలింపజేయకూడదు (3.29).

సమర్పణ, స్వధర్మం (3.30–3.35). అన్ని కర్మలనూ నాకు అర్పించి, ఆశనూ మమకారాన్నీ విడిచి, సంతాపం లేకుండా యుద్ధం చేయి (3.30). శ్రద్ధతో, అసూయ లేకుండా ఈ మతాన్ని అనుసరించేవారు ముక్తులవుతారు; దోషాలు వెదికేవారు దారి తప్పుతారు (3.31–3.32). అందరూ తమ ప్రకృతి ప్రకారమే నడుస్తారు — నిగ్రహం ఏమి చేయగలదు (3.33)? ప్రతి ఇంద్రియ-విషయంలో రాగద్వేషాలు ఉన్నాయి; వాటి వశంలో పడకు (3.34). తన ధర్మం, లోపాలతో కూడినదైనా, పరధర్మం కంటే మేలు (3.35).

కామం — శత్రువు (3.36–3.43). అర్జునుడు: మనిషి కోరుకోకపోయినా పాపం ఎందుకు చేస్తాడు (3.36)? కృష్ణుడు: ఇది కామం, ఇదే క్రోధం — రజోగుణం నుండి పుట్టినది, ఎన్నటికీ నిండనిది, శత్రువు (3.37). పొగతో అగ్ని, ధూళితో అద్దం, మావితో గర్భం కప్పబడినట్లు — కామంతో జ్ఞానం కప్పబడి ఉంది (3.38–3.39). ఇంద్రియాలు, మనసు, బుద్ధి దాని నెలవులు (3.40). ముందుగా ఇంద్రియాలను వశపరచుకొని దానిని సంహరించు (3.41). ఇంద్రియాల కంటే మనసు, మనసు కంటే బుద్ధి, బుద్ధి కంటే కూడా అతీతమైనది "అది" (3.42). బుద్ధికి అతీతమైనదాన్ని తెలుసుకొని, నిన్ను నీవు నిలబెట్టుకొని, జయించడానికి కష్టమైన ఈ శత్రువును సంహరించు (3.43).