அத்தியாயம் 2ஸாங்க்²யயோக³ஃSankhya Yoga

அர்ஜுனனின் சரணாகதி (2.1–2.10). கருணை நிறைந்து, கண்ணீர் ததும்பும் கண்களுடன் இருக்கும் அர்ஜுனனிடம் கிருஷ்ணன் பேசுகிறார் என்று சஞ்சயன் சொல்கிறான் (2.1). கிருஷ்ணனின் முதல் சொற்கள் கடுமையாகத் தோன்றுகின்றன — இது kaśmala (மனக் கறை), hṛdaya-daurbalya (இதயத்தின் பலவீனம்); எழுந்திரு (2.2–2.3). அர்ஜுனன் மீண்டும் பீஷ்மரையும் துரோணரையும் பற்றிப் பேசுகிறான் — வணக்கத்திற்குரிய பெரியோர்களைக் கொல்வதை விடப் பிச்சை எடுத்து உண்பதே மேல் (2.4–2.5); வெல்வது நல்லதா தோற்பது நல்லதா என்பதும் அவனுக்குத் தெரியவில்லை (2.6). பிறகு அத்தியாயத்தின் திருப்புமுனை: kārpaṇya-doṣopahata-svabhāvaḥ … śiṣyas te 'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam — "நான் உங்கள் சீடன், உங்களைச் சரணடைந்தேன், எனக்குக் கற்பியுங்கள்" (2.7). பூமியின் அரசாட்சி கூட இந்தத் துயரைப் போக்காது என்கிறான் (2.8), "நான் போரிட மாட்டேன்" என்று சொல்லி மௌனமாகிறான் (2.9). கிருஷ்ணன், புன்னகைப்பது போல, இரு படைகளுக்கும் நடுவே பேசத் தொடங்குகிறார் (2.10).

ஆத்ம ஞானம் — சாங்கியம் (2.11–2.30). "துயரப்படத் தகாதவர்களுக்காக நீ துயரப்படுகிறாய், அறிவுடையவன் போலப் பேசுகிறாய்" (2.11). நானோ, நீயோ, இந்த அரசர்களோ இல்லாமல் இருந்த காலம் ஒருபோதும் இல்லை (2.12). உடலில் குழந்தைப் பருவம், இளமை, முதுமை வருவது போலவே வேறொரு உடலும் (2.13). புலன்கள் பொருள்களைத் தொடுவதால் சுகமும் துக்கமும் வந்து போகின்றன — அவற்றைப் பொறுத்துக்கொள் (2.14–2.15). இல்லாதது இருப்பதில்லை, உள்ளது இல்லாமல் போவதில்லை (2.16); எல்லாவற்றிலும் பரவியிருப்பது அழிவற்றது (2.17); உடல் அழியக்கூடியது, தேகி நித்தியமானவன் (2.18). இவன் கொல்வதுமில்லை, கொல்லப்படுவதுமில்லை (2.19); பிறப்பதுமில்லை, இறப்பதுமில்லை (2.20–2.21). பழைய ஆடைகளைக் களைந்து புதியவற்றை அணிவது போல (2.22). ஆயுதங்கள் இவனை வெட்ட முடியாது, நெருப்பு எரிக்க முடியாது (2.23–2.25). இவனைப் பிறந்து இறப்பவன் என்றே கருதினாலும், துயரப்படுவது பொருத்தமல்ல (2.26–2.28). ஒருவர் இவனை அதிசயமாகக் காண்கிறார் (2.29); எல்லோருடைய உடலிலும் உள்ள தேகி கொல்லப்பட முடியாதவன் (2.30).

ஸ்வதர்மத்தின் வாதம் (2.31–2.38). உன் சொந்த தர்மத்தின் நோக்கிலும் நடுங்குவது பொருத்தமல்ல; க்ஷத்திரியனுக்கு தர்ம யுத்தமே மேலானது (2.31–2.32). போரிடாமல் இருப்பது தர்மத்திற்கும் புகழுக்கும் இழப்பு, அவப்பெயர் மரணத்தை விடக் கொடியது (2.33–2.36). கொல்லப்பட்டால் சொர்க்கம், வென்றால் பூமி (2.37). சுகம்-துக்கம், லாபம்-நஷ்டம், வெற்றி-தோல்வி ஆகியவற்றைச் சமமாகக் கருதிப் போர் செய் (2.38).

புத்தி யோகம் — கர்ம யோகம் (2.39–2.53). இதுவரை சாங்கியத்தின் புத்தி; இனி யோகத்தின் புத்தி (2.39). இந்தப் பாதையில் எந்த முயற்சியும் வீணாவதில்லை, சிறிதளவும் பெரும் பயத்தைப் போக்குகிறது (2.40). உறுதியான புத்தி ஒன்றே, உறுதியற்ற புத்திக்கு எண்ணற்ற கிளைகள் (2.41). பலனின் பளபளப்பான சொற்களில் சிக்கியவர்களின் புத்தி சமாதியில் நிலைப்பதில்லை (2.42–2.44); முக்குணங்களைக் கடந்து செல் (2.45); ஞானிக்கு வேதத்தின் பயன் (2.46). Karmaṇy evādhikāras te — உரிமை கர்மத்தில் மட்டுமே, பலனில் ஒருபோதும் இல்லை (2.47). யோகத்தில் நிலைத்து கர்மம் செய் — samatvaṃ yoga ucyate (2.48). புத்தியைச் சரணடை (2.49); yogaḥ karmasu kauśalam (2.50). இத்தகைய ஞானிகள் பிறவிப் பந்தத்திலிருந்து விடுபடுகிறார்கள் (2.51); மோகச் சேற்றைக் கடந்தால் வைராக்கியம் (2.52), புத்தி அசையாமல் நிலைத்தால் யோகம் (2.53).

ஸ்திதப்பிரக்ஞன் (2.54–2.72). அர்ஜுனன் கேட்கிறான் — நிலைத்த புத்தி உடையவனின் அடையாளம், அவன் பேசுவது, அமர்வது, நடப்பது எப்படி (2.54). கிருஷ்ணன்: மனதின் எல்லா ஆசைகளையும் விட்டு ஆத்மாவிலேயே திருப்தியடைபவன் (2.55); துக்கத்தில் கலங்காதவன், சுகத்தில் ஏங்காதவன், ஆசை-பயம்-கோபத்திலிருந்து விடுபட்டவன் (2.56); நல்லதிலும் கெட்டதிலும் மகிழ்ச்சியும் இல்லை வெறுப்பும் இல்லை (2.57); ஆமையைப் போலப் புலன்களை உள்ளிழுத்துக்கொள்பவன் (2.58). விஷயங்கள் விலகுகின்றன, ரசம் பரமத்தைக் கண்டதும் நீங்குகிறது (2.59); புலன்கள் அறிஞனையும் இழுத்துச் செல்கின்றன (2.60); ஆகவே அவற்றை அடக்கி mat-paraḥ ஆக இரு (2.61). விஷய சிந்தனை → பற்று → காமம் → குரோதம் → மயக்கம் → நினைவு தவறுதல் → புத்தி அழிவு → முழு அழிவு (2.62–2.63). ஆசை-வெறுப்பு அற்ற புலன்களோடு உலவுபவன் பிரசாதத்தை (மனத் தெளிவை) அடைகிறான் (2.64), அதில் துக்கங்கள் நீங்கி புத்தி நிலைக்கிறது (2.65); யோகத்தில் இணையாதவனுக்குப் புத்தியும் இல்லை, சாந்தியும் இல்லை, சுகமும் இல்லை (2.66); அலையும் மனம், காற்று படகை இழுத்துச் செல்வது போல, பிரக்ஞையை இழுத்துச் செல்கிறது (2.67); ஆகவே புலனடக்கம் (2.68). எல்லோருக்கும் இரவாக இருப்பதில் சம்யமி விழித்திருக்கிறான் (2.69); கடலில் நதிகள் கலப்பது போல ஆசைகள் எவனுள் அடங்குகின்றனவோ, அவன் சாந்தி அடைகிறான் (2.70); ஏக்கமற்றவன், 'எனது' அற்றவன், அகங்காரம் அற்றவன் (2.71). இதுவே brāhmī sthiti — இதை அடைந்தவன் மயங்குவதில்லை (2.72).

அத்தியாயம் மோகத்தில் (2.1, 2.7) தொடங்கி "na vimuhyati" (2.72) என்பதில் நிறைவடைகிறது.